Overprikkeld maar voldaan lopen we terug naar het Toukomst-busje. Ik ben vandaag op pad gegaan met een aantal studenten van de Hanzehogeschool Groningen. We hebben op een middelbare school leerlingen met het Toukomst-spel gemotiveerd vrij na te denken over een betere toekomst voor Groningen. Of deze ideeën tot grote projecten leiden, is niet duidelijk. Maar het doel van het spel is zeker bereikt.

Er is vandaag namelijk volop nagedacht, gediscussieerd en er zijn problemen boven tafel gekomen. Er is op een positieve manier over oplossingen gesproken. Jongeren hebben vrij kunnen denken over de toekomst. Daarbij zijn thema’s als horizonvervuiling, werkeloosheid onder jongeren, esthetiek, energietransitie en duurzaamheid allemaal ter sprake gekomen.

Onderweg naar het Toukomst-spel

Door de hagel, op de fiets, ga ik op pad. Als ik aankom bij kenniscentrum NoorderRuimte loop ik direct Thijs en Jorrit tegen het lijf. Ze hebben grote dozen met kleurrijke stukjes in handen. Aah, dat moet het Toukomst-spel zijn.

Thijs Meijer is voor zijn afstudeerstage assistent-projectleider van Toukomst. Jorrit Reuvers studeert hier af aan een ander project, maar helpt waar nodig als spelleider. Ik heb geluk, want ook Kasper Sluiter, de maker van het Toukomst-spel, is er vandaag bij. Het nieuwe semester is net begonnen, dus worden studenten Lykke, Puck, David en Ricardo opgeleid om Toukomst-spelleider te worden. Ideaal voor mij, want daardoor kan ik alles goed meekrijgen. Van uitleg tot uitvoering.

Betere toukomst

Toukomst is een project om Groningen vooruit te helpen naar een betere ‘toukomst’ (toekomst in het Gronings). Het is een project van Nationaal Programma Groningen waarvoor 100 miljoen euro beschikbaar is. West 8, het Rotterdamse ontwerpbureau voor stedenbouw van Adriaan Geuze, is ingehuurd. Er is een website opgericht om ideeën op te halen: Toukomst.nl. En wie mag de ideeën bedenken? Iedere Groninger. Maar hoe krijg je iedere Groninger zover om mee te denken? Een flinke taak, waar niet één manier voor is. Dat gaat via vele lijnen. En een van die lijnen is het Toukomst-spel.

Burgemeester van Groningen

‘Bente, doe je mee? Je bent burgemeester.’ Oké, niet alleen observeren dus? Leuk! Al snel merk ik dat ik in mijn rol raak. Wanneer mensen hun driehoekje omdraaien van paars naar blauw (van tevreden met mijn beleid naar ontevreden), voel ik me haast persoonlijk beledigd. ‘Maar ik heb je net nog een akker gegeven!’ en ‘Hoezo ontevreden, je hebt toch werk?!’ Ik hoor me die woorden eruit piepen. Rustig Bente, het is maar een spel.  

Het spel bestaat uit zeven rollen: een bestuurder/burgermeester, een directeur van een energiemaatschappij, een natuurliefhebber, een zeurpiet, een dorpscaféhouder, een jongere en een boer. Elke rol heeft een eigen doel en eigen belangen. De spelleider, een Hanze-student, ondersteunt het spel en stimuleert waar nodig de discussie. Iedereen, behalve de energiemaatschappij-directeur die elders woont, mag een huisje plaatsen in het midden van het bord. Rondom de kerk. Op de tweede rand van het bord, rond de huizen, zijn akkers, natuurgebieden en gaskranen.

Belangen afwegen en argumenten geven

Om de beurt worden er kaartjes getrokken die op een vaste volgorde liggen. Elk kaartje is bedoeld voor een bepaalde rol. Zo trekt de burgemeester een ‘De kas wordt gevuld’-kaart, waarna hij drie muntfiches ontvangt. De zeurpiet krijgt kaarten waarop staat waar hij over moet klagen. De kaartjes brengen een discussie op gang. ‘Willen we een akker of een dorpssupermarkt?’ of ‘Hebben we twee derde van ons geld over voor renovatie en behoud van de kerk?’ Belangen worden afgewogen, argumenten gegeven en de burgemeester beslist.

De laatste kaartjes gaan over Toukomst. Daar laat iedereen zijn rol gaan. De burgemeestershoed en de directeursstropdas – ja, er zijn attributen – worden afgezet en afgedaan. We buigen ons over belangrijke vragen: wat maakt Groningen speciaal, waar liggen de grootste kansen en wat kan er anders? Er wordt gebrainstormd en aan het eind één idee bedacht voor op de Toukomst-site.

Regionale verschillen

Als ik Jorrit vraag wat voor hem het spel bijzonder maakt, vertelt hij over de regionale verschillen. ‘In de stad trekken ze meteen de gastorens eruit, terwijl ze in Stadskanaal juist geen windmolens willen vanwege horizonvervuiling.’ Het spel wordt gespeeld met jongeren in verschillende Groningse regio’s. Tot nu toe vooral op middelbare- en mbo-scholen, maar andere studenten en jongerencentra staan ook op het programma.

Na de uitleg en het zelf oefenen, door naar de uitvoering. Met negen man stappen we in het Toukomst-busje. Dat wordt gebruikt om de hele provincie af te gaan om het spel te spelen en te flyeren op evenementen. Wij gaan naar CSG De Kluiverboom om het spel te spelen met een drukke vmbo-groep van 77 leerlingen. Ze worden verdeeld over twee rondes, telkens vier groepen, dus het spel wordt in totaal acht keer gespeeld. Een hele klus!

Gaat serieus nadenken lukken?

Terwijl de groep binnenkomt wordt er luidkeels naar elkaar geroepen. ‘Hallo vriendin!’, roept er een. De leerlingen zitten bij elkaar op schoot en zijn moeilijk stil te krijgen. Tijdens de uitleg zie ik iemand een vies gezicht trekken: ‘Oh, dit is voor de maatschappij.’ Gaat het lukken om deze kinderen op een serieuze manier na te laten denken over een betere toekomst voor Groningen? Ik ben benieuwd.

Tussen de rondes door komt Thijs naar me toe: ‘Het is wel een uitdaging deze keer.’ Ja, dat heb ik al door. Maar het is een leuke uitdaging. Leuk, omdat het alsnog slaagt. Er komt een hoop onzin voorbij: ‘Hé, kijk mij deze opdracht eens stom vinden’. Maar bij elk volgend kaartje raakt er weer iemand getriggerd. Voor iedereen komt er wel iets voorbij wat hem of haar nauw aan het hart gaat en waar wél iets serieus over te zeggen is.

Dit is precies hoe Kasper het heeft ontworpen. ‘Het spel is bedoeld om een discussie op gang te krijgen. En de kracht van zo’n spel is dat het niet te serieus is.’ En dat gebeurt. Er wordt met ogen gerold en naar elkaar gesnauwd, maar er gebeurt iets en er is veel te zien. De rol van burgemeester bijvoorbeeld wordt opvallend verschillend ingevuld, van democratisch tot dictatoriaal.

Over de vraag of de gaskranen dicht moeten, uit iemand de zorg voor aardbevingsschade. Een ander reageert met: ‘Dat wordt vergoed, schatje. Wij hebben thuis een scheur in onze wc en de overheid betaalt dat.’ Ook tijdens de brainstorm komt er veel ter sprake. Volgens de een zijn gezellige, maar saaie dorpen speciaal voor Groningen. Volgens de ander is het een kermis. Weer een ander benoemt de natuur en open ruimtes.

Uitlopende ideeën

De uiteindelijke ideeën zijn uiteenlopend. Van een McDrive voor boerentrekkers en een groot winkelcentrum in Harkstede tot detectiepoortjes in Paddenpoel, zodat minder jongeren met messen op straat kunnen lopen. Er wordt gepraat over renovatie in plaats van nieuwbouw, voor de esthetiek. Er is een idee om een waterstoffabriek aan de zee te zetten voor energie en die het zout filtert. Dat zout moet dan ook weer worden verkocht. Er wordt groot en creatief gedacht. Zelfs door de groepjes die twaalf keer vroegen wanneer ze naar huis mochten.   

De nasleep van deze dag is niet in te schatten. Wie weet, misschien borrelt er onderweg naar huis bij een van de leerlingen wel hét briljante idee naar boven. Of misschien bedenk ík wel iets als ik weer een keer op de fiets door de hagel rij. Of jij?

Heb jij een geniaal plan? Tot 18 maart verzamelt Toukomst nog ideeën via de eigen website. Daarna worden indieners betrokken bij het bundelen van de ideeën tot grote projecten die Groningen vooruit moeten helpen.