Stadsboer, dat had hem best spannend geleken. Dirk Bruins’ opa had een boerderijtje in de binnenstad van Zwolle. Het was nog kleiner dan een voetbalveld. Maar de stad groeide en het bedrijf had ruimte nodig, dus in de jaren tachtig verhuisde zijn vader naar Dwingeloo. Tussen drie grote natuurgebieden in groeide zijn melkveebedrijf. Dirk Bruins verdubbelde het aantal melkkoeien toen hij trouwde met een vrouw van even verderop. Bruins-De Wit heet de maatschap die nu 130 koeien melkt. Op YouTube laat zoon Bart (op de foto) zien hoe het er dagelijks op de boerderij aan toe gaat.

Dirk Bruins is nu bijna een jaar voorzitter van LTO Noord, de grote boerenorganisatie. Ik spreek hem voor mijn blog. Waarom scheren we alle boeren over een kam? Je hebt boeren die natuurvriendelijk werken en ondernemers die amper verantwoordelijkheid lijken te nemen voor de vervuiling en ellende die hun intensieve landbouw over ons uitstrooit. De tegenstellingen zijn groot. Ik heb lang geaarzeld of ik deze serie zou afsluiten met een gesprek met een LTO’er. Ik vreesde weinig oor te vinden voor hetgeen mij zorgen baart: de kwijnende natuur, lucht en waterkwaliteit die onder druk staan en een landschap dat steeds eenvormiger wordt.

Bruins spreekt veel boeren tijdens achterbanbijeenkomsten. ‘Binnen de gelederen is er continu debat’, vertelt hij, ‘want inderdaad de LTO verenigt het hele brede scala aan boeren.’ Wat hij vooral ziet is een grote middengroep van boeren die echt bereid is om zich aan te passen, Mensen die zien dat er grote veranderingen om ons heen plaatsvinden: energie, klimaat en migratie, om maar wat te noemen. En die begrijpen dat zij ook in beweging moeten komen. Dat is waarom Bruins steeds weer in de benen komt.

Op zijn eigen bedrijf heeft hij een goede medewerker en daarom kan hij tijd maken voor het leiden van de noordelijke boerenorganisatie. Maar hij raakt wel eens vertwijfeld. De stemming is gevoelig. Leden reageren direct en heftig. De regelgeving is voortdurend in beweging; dat is lastig en kost tijd en geld. Het is extra onveilig omdat vergunningen tot in hoogste instantie worden aangevochten. Die juridisering zorgt voor veel frustratie en onzekerheid. Soms worden vergunningen achteraf weer ingetrokken. Rechtszaken vreten tijd en zetten de toon.

Via Twitter krijgt hij soms een bak negativiteit over zich heen. ‘Dat is soms echt niet te doen’, bekent hij. Niet alleen bij zijn eigen achterban is het explosief. Ook burgers radicaliseren en zetten boeren soms in het vak van ‘geldbeluste natuur- en milieuvervuilers’.

Dirk Bruins is ondernemer; hij melkt zijn koeien om de hypotheek van de stal te betalen, zijn gezin te onderhouden en kinderen een opleiding te geven. Maar hij leeft ook in het dorp, doet zijn best om weidevogels ruimte te geven, zaait bloemenranden en maait de slootkanten niet. ‘Maar het lijkt wel of het nooit goed genoeg is.’ En dat steekt. ‘Weet je als ik ’s nachts mijn bed uit ga om een kalf op de wereld te helpen, denk ik heus niet zo weer honderd euro verdiend. Nee, ik vind het vreselijk om ‘s ochtends een dood kalf te vinden. Dat drijft me.’ Die hartstocht maakt boeren kwetsbaar voor kritiek van burgers die langs de kant staan en oordelen. Dat raakt hen als persoon. 

‘Zou het niet helpen als jullie wat meer toegevendheid tonen’, wil ik weten. ‘Het is toch helder: boeren zijn behoorlijk ver gegaan met de intensivering. Mede daardoor hebben lucht, water, landschap en biodiversiteit minder aandacht gekregen. Hoe moeilijk is het om dat eens te zeggen? En dan mag je er van mij in een adem achteraan zeggen dat wetenschappers jullie die route wezen en dat overheden jullie met geld die richting op stuurden. Maar erken eerst dat het klopt dat er veel kapot is gemaakt en dat het beter kan.’

Even is hij stil. ‘Grappig dat je dat zegt. Een deel van onze achterban vindt juist dat we te verzoenend zijn. Die kijken daar heel anders naar.’

De LTO-voorzitter Marc Calon gaf eind vorig jaar een keer toe dat de stikstofuitstoot van boerenbedrijven inderdaad een probleem voor de samenleving vormt. De volgende dag trok hij dat verhaal in. Kennelijk aanvaardt de boerenachterban de waarheid niet? 

‘De juridisering van dit moment heeft de tegenstellingen overal aangeblazen. Boeren raken gefrustreerd: moet er ineens een vergunning komen om koeien buiten te laten lopen, wordt ook die weer aangevochten en teruggedraaid. Realiseer je ook: het maakt uit in welk deel van het land je zit. In Brabant kijken ze er heel anders tegenaan dan hier.’

Ook daardoor is het een moeilijke tijd om met elkaar in gesprek te raken. Maar het moet wel, daarvan is Bruins overtuigd. Je wilt toch niet jaren – of decennia – verliezen met strijd en actie? De grote middengroep die in zijn ogen echt bereid is om in beweging te komen heeft richting nodig. Welke kant gaan we op?

Temidden van de hectiek probeert Bruins de toekomst scherper in beeld te brengen. ‘Vroeger als de LTO een visie voor de sector maakte, probeerden we de toekomst te voorspellen. Maar als je terugkijkt is het in werkelijkheid altijd anders gegaan. Wie had gedacht dat de rente naar nul ging bijvoorbeeld?’

Natuurlijk is er een visie nodig, een richting waar je je als ondernemer op voorbereidt. Maar als de wereld om je heen zo snel verandert, is dat lastig. Daarom hamer ik er ook op: heb het met elkaar over welke waarden je centraal wilt stellen. Dat houdt beter stand in deze snel veranderende wereld. Een paar dingen weet je: de bevolking groeit, dit is een klein land en er is veel debat over externe effecten van de landbouw. Laten we proberen te ontdekken wat werkelijk belangrijk is en vanuit die waardenvisie reageren.

Zo’n intern debat over waarden maakt mij nieuwsgierig. Waar zouden ze het over hebben? Zou ‘de vrije markt’, die bij veel politici en bedrijven nu zo hoog staat aangeschreven, in het persoonlijk leven van boeren ook bovenaan komen te staan? Ik schat dat de continuïteit van het eigen bedrijf wel gaat scoren. Belangrijk lijkt me ook dat je werk doet waar mensen respect voor hebben. En waar zal de achterban van Bruins ‘de ecologische balans’ zetten? Hoe kijken de mensen die werken op het land aan tegen biodiversiteitsverlies? Ik hoor in Bruins woorden het advies van Nijmeegse wetenschappers terug waarover ik eerder schreef. Ook zij vinden het in dit licht ontvlambare klimaat zaak om eerst met elkaar over de waarden in gesprek te gaan.

‘Veel boeren willen en kunnen echt wel veranderen’, betoogt Bruins. Ik voel zijn oprechtheid en realiseer me dat boeren in steeds moordender tempo aanpassingen doen. Neem alleen al zijn eigen familie: opa Bruins die tevreden was met een paar koetjes in de stad. Vader Bruins die in zijn tijd ambitie toonde en de ruimte zocht. En nu Dirk die groeit, zijn best doet met buurtgenoten om weidevogels te redden en die zijn koeien tijdens de hittegolf ‘s nachts buiten laat grazen. ‘Hebben de meisjes het niet zo heet’, twitterde hij blijmoedig.

‘We zijn er echt hard mee bezig ons af te vragen hoe we het beter kunnen doen – ook voor onze omgeving.’ Bruins is 44 jaar, misschien vraagt dat ‘beter doen voor de omgeving’ een grote switch van hem. Draait zijn bedrijf naar kringlooplandbouw tussen de natuurgebieden? Komt er nog een schaalsprong? Of keert hij terug naar de stad om voedsel te telen in en om flats?’

Als Bart (10) zijn opvolger wordt, valt al helemaal niet te voorzien hoe de boerderij er dan bij ligt. ‘Bart zal vooral flexibel moeten zijn. Want wie kan bewegen die heeft de toekomst’, zegt zijn vader.

Intenties om omgevingsvriendelijker te gaan boeren ziet Bruins ruimschoots om zich heen. ‘Maar er moet wel wat te verdienen zijn’, zegt hij er in een adem bij. Hij ziet boeren die milieuvriendelijk gaan werken failliet gaan. In de kantine betalen werknemers amper extra voor een dier- en milieuvriendelijk eitje tussen de middag. De wereld verandert, boeren veranderen, maar burgers moeten óók hun verantwoordelijkheid nemen. ‘Dat moet wel gelijk op gaan’, betoogt hij.

En daarin vinden we elkaar. Ik ben blij dat ik de voorzitter van LTO Noord heb gesproken. Bruins heeft geen gladde praatjes waarvan mijn nekharen overeind gaan staan. Geen holle frases over wat er allemaal goed gaat of ontkenningen van mijn zorgen. Bruins schetst een reëel beeld van een sector die moeite heeft met de grote transities van deze tijd. En daarin staan de boeren bepaald niet alleen. De bouw, zorg, energie, transport, visserij en vele anderen – worstelen allemaal met de snelle veranderingen.

Veranderen vergt afstemming en ook regie. Allebei willen we een biodiversere boerensector die rekening houdt met de leefomgeving en burgers die een eerlijke prijs betalen voor voedsel. Met als bonus een open divers en benut landschap.

De ene boer is de andere niet, Natuurboeren, een soort apart, De voorlopers raken achterop, De tafel van Carola Schouten, Hoge grondprijs nekt boeren.

Trefwoorden