Op Maarhuizen: de droom die werkelijkheid werd

Een jaar nadat Mayke Zandstra en Gijs van Rhijn Staatsbosbeheer hadden gemaild over de Enne Jans Heerd, een leegstaande boerderij op de wierde Maarhuizen vlakbij Winsum, kwam er ineens reactie. Of het stel nog interesse had.In de boerderij woonde tot 2010 een boer op leeftijd. Daarna kwam het perceel in handen van Staatsbosbeheer en werd het antikraak beheerd. ‘Toen we hier kwamen, was de boerderij in verval’, zegt Zandstra. ‘De luiken waren dicht, het dak van de schuur was lek, de bramen groeiden de boerderij in en het fruit lag in de boomgaard te verrotten.’Maar toch: de plek, Maarhuizen, is van grote historische waarde. Vikingen en kloosterlingen zijn hier geweest. Die laatsten toen de landerijen rondom de boerderij in de zestiende eeuw onderdeel waren van het klooster van Aduard. O…

Een jaar nadat Mayke Zandstra en Gijs van Rhijn Staatsbosbeheer hadden gemaild over de Enne Jans Heerd, een leegstaande boerderij op de wierde Maarhuizen vlakbij Winsum, kwam er ineens reactie. Of het stel nog interesse had.
In de boerderij woonde tot 2010 een boer op leeftijd. Daarna kwam het perceel in handen van Staatsbosbeheer en werd het antikraak beheerd. ‘Toen we hier kwamen, was de boerderij in verval’, zegt Zandstra. ‘De luiken waren dicht, het dak van de schuur was lek, de bramen groeiden de boerderij in en het fruit lag in de boomgaard te verrotten.’
Maar toch: de plek, Maarhuizen, is van grote historische waarde. Vikingen en kloosterlingen zijn hier geweest. Die laatsten toen de landerijen rondom de boerderij in de zestiende eeuw onderdeel waren van het klooster van Aduard. Oude, grillige bomen sieren het erf. Een idyllisch plekje.

Plannen

De zoektocht van Zandstra en Van Rhijn liep al een paar jaar. ‘We zijn bezig geweest met een oud schooltje en een boerderijtje, maar beide lukten niet.’ De financiering bleek niet rond te krijgen en het tweetal wilde het al bijna opgeven.
Ook Staatsbosbeheer zocht al langer naar een goede herbestemming voor de Enne Jans Heerd. Nadat rijksbouwmeester Floris Alkemade in 2016 een prijsvraag voor de herontwikkeling van de wierde en de boerderij uitschreef, dienden onder andere projectontwikkelaar Rizoem en het COA een gezamenlijk plan in. Rondom de leegstaande boerderij moesten tijdelijke woonunits komen, bewoond door vluchtelingen. Zij zouden vervolgens de boerderij opknappen. Staatsbosbeheer zag het idee wel zitten, maar voor het plan tot ontwikkeling kwam, leek de woning- en opvangcrisis alweer voorbij. Het traject liep vast.
Toen Zandstra en Van Rhijn de kans kregen, bleek het voor hen ook niet eenvoudig een plan te maken voor de 1500 m² grote boerderij. ‘Je moet de kosten van de verbouwing en voor het onderhoud terugverdienen. We hadden eerder gedacht aan een vrij kleine onderneming, maar op deze plek moesten we er volledig voor gaan.’ De kleinschalige cultuurfunctie die zij aanvankelijk voor ogen hadden, moest worden aangevuld met de exploitatie van een complete theaterzaal, een café en zaalverhuur voor bijeenkomsten.

Puzzel

Het stel kreeg de kans hun plannen uit te voeren en woonde vanaf 2018 met de kinderen in het provisorisch ingerichte voorhuis. Er werd een stichting opgericht die eigenaar werd van de boerderij en die het benodigde bedrag van 3,6 miljoen euro kon investeren. De onderneming Op Maarhuizen, die alle activiteiten zou gaan verzorgen, huurde het pand vervolgens van de stichting. Mocht de onderneming failliet gaan, dan kon via deze constructie eenvoudiger een nieuwe exploitant worden gezocht.
Het gebouw is een rijksmonument, ligt in het aardbevingsgebied en zou een culturele invulling krijgen. Er waren dus de nodige subsidiepotjes beschikbaar om het bedrag voor de verbouwing bijeen te krijgen. Maar toch was het niet makkelijk. ‘Al die potjes hadden hun eigen voorwaarden, die we op elkaar moesten laten aansluiten’, zegt Zandstra. ‘Dat was nog een behoorlijke puzzel.’

Groot bedrijf

In 2021 kon de verbouwing beginnen. De schuren werden omgetoverd tot theaterzaal en ruimtes voor bijeenkomsten. Voor de dakisolatie werd het historische dak opgetild en werden de gebinten twintig centimeter ingekort.

‘De Enne Jans Heerd was in zichzelf gekeerd geraakt, maar staat nu weer open’

Paden die ooit door de omringende weilanden naar de boerderij hadden gelopen, werden hersteld. Het Pieterpad loopt nu zelfs over het terrein. ‘De plek was in zichzelf gekeerd geraakt, maar staat nu weer open’, zegt Zandstra. Sinds de opening in april 2023 is het bedrijf behoorlijk gegroeid: er zijn drie vaste medewerkers, twintig oproepkrachten en dertig vrijwilligers in dienst. ‘We horen weleens dat we echt een groot bedrijf uit de grond hebben gestampt, maar dat heb je zelf niet zo in de gaten.’
De onderneming draait inmiddels goed. In juli organiseerde de burgemeester van de gemeente Het Hogeland, waar Maarhuizen onder valt, hier zelfs zijn afscheid. ‘Dat deed hij bewust op deze plek, het is sfeervol en je kunt hier heel veel mensen kwijt.’

Nooit klaar

Toch zijn er nog genoeg uitdagingen. Met een gebouw van 1500 m² zijn de energielasten hoog, de inflatie loopt op en het personeel is duur. Ook zijn de marges in de horeca klein en de culturele activiteiten überhaupt niet rendabel. De stichting rekent nu nog een relatief lage huursom aan Zandstra en Van Rhijn, zodat de onderneming kan groeien. Dat betekent wel dat er geen reserves zijn om tegenvallers zoals onverwachte reparaties op te vangen. De kosten vormen een potentieel risico, maar het stel is vol goede moed en heeft niet alleen de wens om meer inkomsten te generen, maar zelfs om verder te groeien. ‘Er staat hiernaast nog een boerderij leeg, die ook in bezit is van Staatsbosbeheer. We hebben ooit bedacht dat dit project nooit klaar zou moeten zijn’, zegt Zandstra. ‘Dus we dromen er al over wat we daarmee zouden kunnen doen.’

Op Maarhuizen
Op Maarhuizen is een verbouwde monumentale boerderij – de Enne Jans Heerd – vlak bij het Groningse dorp Winsum. Op Maarhuizen biedt een dagcafé, zalenverhuur, theatervoorstellingen, exposities, workshops, natuurwandelingen en meer.
Investering 3,6 miljoen euro
Oppervlakte 18 hectare, nu in bezit van Staatsbosbeheer en in ontwikkeling tot kruidenrijk grasland. De boerderij zelf is 1500 m²
In gebruik als boerenerf tot 2010
Fondsenwerving 2017- 2019
Verbouwing 2021-2023

OpMaarhuizen.nl