Ambiosati: ontwerpen voor innerlijke rust

Op mijn negentiende verhuisde ik van Amsterdam naar Groningen. Wat betreft de mate van omgevingsgeluid en drukte ging er een wereld voor me open. Door uit de hoofdstad te verhuizen, realiseerde ik mij hoeveel invloed de drukte daar had op mijn mentale welzijn. In Groningen kwam mijn mentale energie terug en ontstond er ruimte in mijn hoofd.In die tijd leerde ik ook mindfulness kennen, voornamelijk door middel van meditatie. In eerste instantie was ik sceptisch: mijn hoofd kon nogal druk zijn en ik had er weinig vertrouwen in dat ik tien minuten stil kon zitten. Nu ben ik het erg gaan waarderen. Ik ontdekte dat mindfulness niet draait om het leegmaken van het hoofd, maar om het accepteren van de aanwezigheid van gedachten zónder daarover te oordelen.

Door de combinatie van een rustig…

Op mijn negentiende verhuisde ik van Amsterdam naar Groningen. Wat betreft de mate van omgevingsgeluid en drukte ging er een wereld voor me open. Door uit de hoofdstad te verhuizen, realiseerde ik mij hoeveel invloed de drukte daar had op mijn mentale welzijn. In Groningen kwam mijn mentale energie terug en ontstond er ruimte in mijn hoofd.
In die tijd leerde ik ook mindfulness kennen, voornamelijk door middel van meditatie. In eerste instantie was ik sceptisch: mijn hoofd kon nogal druk zijn en ik had er weinig vertrouwen in dat ik tien minuten stil kon zitten. Nu ben ik het erg gaan waarderen. Ik ontdekte dat mindfulness niet draait om het leegmaken van het hoofd, maar om het accepteren van de aanwezigheid van gedachten zónder daarover te oordelen.

Door de combinatie van een rustigere leefomgeving en mindfulness kan ik mij beter langs de obstakels van de moderne samenleving bewegen. Deze persoonlijke ervaring vormde de basis van mijn onderzoek. In mijn masterscriptie wil ik laten zien hoe onze fysieke leefomgeving een positieve invloed kan hebben op onze mentale gezondheid. Hiervoor heb ik het begrip ambiosati bedacht. Dit houdt in dat de ruimtelijke omgeving (‘ambio’) een ervaring van rust (‘sati’, naar het Paliwoord voor ‘innerlijke rust’) kan geven aan een persoon. Ik bedacht dit begrip omdat ik om mij heen zag dat mensen die minder stress willen ervaren, geneigd zijn de oplossing hiervoor in zichzelf te zoeken. Ambiosati maakt het mogelijk die innerlijke rust juist te vinden in de wereld om ons heen.

Ontwerpen met rust

Om erachter te komen hoe een bepaalde plek kan bijdragen aan het creëren van innerlijke rust, heb ik het Hemels Gewelf – een landschapskunstwerk van James Turrell in de Haagse duinen – en de Openbare Bibliotheek Amsterdam locatie Oosterdok onderzocht. Daarna ben ik mijn bevindingen gaan uittesten in zelfgebouwde ruimtes. Vanuit dit onderzoek kwamen drie inzichten naar voren die altijd in een ontwerp moeten worden meegenomen om ambiosati te creëren. Het gaat hierbij om tijdsrealisatie, drukpunten en distantiëring.

Tijdsrealisiatie

Het inzicht van tijdsrealisatie komt voort uit het idee dat we een time-pressure paradox ervaren. Ontwerper en schrijver Helga Schmid legt dit uit als: een situatie die ontstaat in een tijd waarin we zoveel druk ervaren, dat zelfs vrije tijd niet als vrij of stressloos voelt. Tijd is zowel lineair als circulair, we kunnen het als abstract ervaren of als een afgebakende eenheid – de kloktijd. Tijd wordt vrijwel altijd ervaren via een medium: een klok, de zon, rimpels, et cetera. Ik heb tijd in mijn onderzoek daarom gedefinieerd als de ervaring van verandering. Daarnaast creëert het idee te weinig tijd te hebben mentale druk. Een ontspannen ervaring van tijd is cruciaal in het creëren van ambiosati.

Drukpunten

Het tweede inzicht waarmee ik werk is het belang van het ervaren van drukpunten. Drukpunten op het lichaam helpen het zenuwstelsel te kalmeren: als een comfortabele druk die ons omringt. Dit kunnen we terugvinden in de werking van producten als een weighted blanket, een verzwaringsdeken. Het ervaren van drukpunten draagt bij aan meer lichaamsbewustzijn en aan meer bewustzijn van het lichaam in relatie tot de ruimte. We kunnen hierdoor meer eenheid met de omgeving ervaren. Of zoals de Japanse architect Yoko Kawai stelt: ‘Onze geest maakt deel uit van ons lichaam en ons lichaam maakt deel uit van de omgeving.’

‘Zicht is het meest dominante zintuig. Verminder het zicht en je ervaring van de fysieke ruimte zal heel anders zijn’

De grootte van de druk is hierbij belangrijk. Te veel druk kan zorgen voor claustrofobische gevoelens, terwijl te weinig druk een irritante sensatie kan leveren. In het laatste geval is de ervaring van aanraking er wel, maar biedt deze onvoldoende tegenwicht. Een goede balans tussen beide is van belang om druk ontspannend te laten zijn.

Distantiëring

Het derde inzicht betreft distantiëring. Dit heeft betrekking op de mogelijkheid om je af te scheiden van de rest van de wereld. Dit kan op een heel concrete manier, bijvoorbeeld met een noisecancelling-koptelefoon of door een besloten ruimte te betreden. Maar het kan ook door het zicht te verminderen. Zicht is het meest dominante zintuig. Verminder het zicht en je ervaring van de fysieke ruimte zal heel anders zijn. De overgang van een rustige ruimte – waar ambiosati is – naar een reguliere ruimte moet wel kalm verlopen, want anders heeft het een averechts effect. Denk hier bijvoorbeeld aan een sauna waar het prettig en rustig is; eenmaal weer aangekleed kan de autorit naar huis ineens intenser en chaotischer aanvoelen. Te grote contrasten geven stress. Enerzijds ervaar je veel kalmte, maar als anderzijds de overgang te groot is, word je direct overspoeld met prikkels. Om dit tegen te gaan, kun je nadenken over manieren hoe de ambiosatische omgeving rustig te laten overvloeien in de reguliere omgeving.

In balans

Met ambiosati kunnen we ruimtes creëren die de mentale gezondheid bevorderen. Ook ben ik ervan overtuigd dat het bijdraagt aan de bewustwording van de fysieke omgeving, wat leidt tot meer verbondenheid ermee en een meer respectvolle omgang. Een park ontwerpen vanuit ambiosati kan bijvoorbeeld door uitnodigende paden te creëren waarvan je het einde niet volledig kunt zien, wat tot distantiëring leidt. Op een centraal punt in het park kan daarnaast door weinig visuele en auditieve prikkels de tijdsbeleving veranderen. Door wollen objecten te plaatsen waar je op kunt zitten, liggen of tegenaan leunen, ervaart de bezoeker drukpunten op het lichaam. Wol is waterdicht, geeft een zacht gevoel, maar ook genoeg tegendruk. Het lijkt mij een toffe uitdaging om met gemeentes samen te werken en na te denken over waar ambiosati in de openbare ruimte toegepast kan worden. Want ambiosati ontprikkelt en ontstrest de mens.

Meer informatie over ambiosati vind je hier.

Merel Fentener van Vlissingen
Woonplaats Groningen
Geboortedatum 29 juli 1997
Studierichting Technische Planologie (bachelor, RUG) en Interieur Architectuur (master, ArtEZ)
Waarom voor deze studie gekozen Als kind was ik al enorm nieuwsgierig en wilde ik graag onderzoeker worden. Later zag ik dat onze leefomgeving het perfecte canvas is voor mijn onderzoekersmindset.
Ik ben het liefste bezig met mij verder verdiepen in het effect van onze omgeving op onze hersenen en het maken van ontwerpen die daarop een positieve invloed hebben.

In Student & scriptie geeft Noorderbreedte een podium aan afstudeerscripties die interessante of prikkelende thema’s behandelen.