‘Het landschap’ bestaat niet

Een landschap is een cocktail. Van gedoofde en nog werkzame natuurlijke krachten. Van ingrijpen, inrichten en gebruiken.

TEKST
Annemarie Kok

BEELD
David Vroom

Het samenspel wisselt. Per plaats, per tijd. Met wisselend landschap tot gevolg.

Prairielandschap.

Polderlandschap.

Alpenweidelandschap.

Pretlandschap.

Nieuwe-wildernislandschap.

Enzovoort.

Landschappen dragen de sporen van onze oerbehoeften: voeding, beschutting, ontwikkeling, schoonheid, samen zijn, alleen zijn, toe-eigening.

 

Er zijn landschappen die hun gang kunnen gaan en landschappen die we onze wil opleggen.

Gewoontjes zijn. Betoveren.

Vriendelijke, vreeswekkende, belachelijke.

Groene, blauwe, blauwgroene, gele, bruine, grijze, veelkleurige.

Landschappen met academische namen, journalistieke, lokale, literaire.

 

Er is landschap dat geschaad wordt: door roofbouw, oorlog, toerisme en onwijze welvaartsgroei.

Er is landschap dat we koesteren: als geboortegrond, productiemiddel, ontspanningsruimte, werelderfgoed, databank, inspiratiebron.

 

Het landschap is altijd in wording, omdat wij dat zijn.

 

Dat wij er zijn en niet stilzitten, dat natuur zich gelden laat: daardoor is er ‘landschap’. En maken landschappen – vroeg of laat – plaats voor het volgende landschap. Voortborduursel op verleden. Of een breuk daarmee.

 

Wij zijn met meer en meer. Met meer en meer behoeften. In almaar meer en grotere steden (de mens is een stadsdier, zei Aristoteles). Ergo: landschap versnippert, wordt schaarser en eentoniger. En dus belanden we (als het goed is) in debatten. Over behoud. Over behoud door vernieuwing. Over ‘herstel’. Over namaak en echt. Over dat echt niet bestaat.

 

We zijn gedoemd altijd maar landschap voort te brengen, heeft landschapsarchitect en voormalig Rijksadviseur Dirk Sijmons gezegd. We kunnen en moeten daar niet mee stoppen. Tegen louter somberheid, heeft hij gepleit. En voor ‘plezier in de maakbaarheid van de topografie’.

 

Er is cultuur nodig om natuur te waarderen en te redden (zegt filosoof Jan-Hendrik Bakker).

 

Wij zijn nodig.

Evenwicht is nodig (stad, land, natuur).

Weten. Werklust.

Zien. Visie.

Politiek en wetten.

 

Landschap wordt per definitie waargenomen.

Hoe je een landschap ervaart, dat hangt er dan ook vanaf.

Waar je vandaan komt.

Wat je hebt geleerd.

Waarvan en van wie je bent gaan houden.

Wat je doet en meemaakt.

Wat je je afvraagt.

Door wie je je blik verruimen laat.