Veranderlijk kustland

Tot 1969 was het Lauwersmeer een zeearm, een deel van de Waddenzee. Vijftig jaar geleden sloten we die af om veiliger te zijn tegen overstromingen. Zee inpolderen, dat zouden we nu nooit meer doen, schrijft Emiel Hakkenes in zijn historische beschouwing over de polderkoorts, een virus dat nauw verweven is met onze Nederlandse identiteit.

TEKST
Ineke Noordhoff

Het Lauwersmeer is de laatste grote inpoldering. De bedijkte zee bleef deels nat – maar veranderde van zout in zoet. Defensie, natuur en recreatie kregen er de ruimte. Ga erheen, geniet en kijk goed, want over een paar jaar is het zeker niet meer hetzelfde. Niets is namelijk zo veranderlijk als inzichten. Koos Dijksterhuis neemt ons mee naar het landschap van zijn jeugd, toen de Koude Oorlog domineerde en hij tussen de ‘kriebelfauna en kemphaankuikens’ de droge zeebodem afstruinde en demonstreerde tegen de grondhonger van Defensie. Tegenwoordig overleven ‘grondbroeders’ eigenlijk alleen nog maar in afgesloten oefenterreinen – de bestemming waar toen zovelen uit naam van de natuur tegen opstonden. De grote dreiging komt nu van recreerende mensen en hun huisdieren.

Hoe snel verhoudingen verschuiven merk je letterlijk als je met Bert Nijmeijer meereist door het leven van boerin Aaltje Rispens. In 1969 stond zij als meisje van zes jaar oud aan haar vaders hand op hun dijk. Nu is zij volwassen en zet ze zich in voor een nieuw evenwicht tussen landbouw en natuur. ‘Aaltje is niet groot, maar alles om haar heen wel. Haar paarden, de reuze tractors, drie, vier stuks, de combine, de kipwagen, de ploeg met scharen zo groot als een mens.’ Haar wereld lijkt in niets op die van haar vader.

Hoe zal het over vijftig jaar zijn? De arbeiders voor wie destijds – per bromfiets bereikbare – dagrecreatieterreinen in het Lauwersmeer werden aangelegd, pakken nu het vliegtuig en zwermen de wereld over. Daar had koningin Juliana toen ze de Lauwerszee afsloot echt geen idee van. Zij moest zich een houding geven tegenover de ruggen die de Zoutkamper vissers haar demonstratief toekeerden. Laat koning Willem-Alexander zijn kroonprinses meenemen naar de komende festiviteiten. Want wie weet hoe het heroische kustland zijn positie aan zee in de toekomst weet in te nemen en hoe de nieuwe generatie er verpozing gaat vinden.

Genieten onze nakomelingen van de Waddenzee vanuit een hoge uitkijktoren en scharrelen ze tussen de zilte akkers waar ons voedsel dan vandaan komt? Of liggen de garnalenvissers weer in Zoutkamp omdat hun diepste wens in vervulling is gegaan en de dijk is geslecht? Grote waterwerken strelen onze nationale trots en als er iets een constante factor vormt in onze geschiedenis dan is het de hang naar aanzien in het buitenland. Er wordt hard aan gewerkt om Lauwersoog de groenste haven van ons land te maken en wie weet zweven er straks moderne bussen naar de innovatieve blue-energycentrale aan de rand van de Waddenzee.

Een ding is zeker: de Lauwerskust blijft niet hetzelfde. Misschien laten we de zee gedoseerd toe terwille van een dynamischer natuurgebied, leggen we het accent op energiewinning of stijgt de zeespiegel zo snel dat het kustland ‘verdrinkt’. Het omgekeerde is evengoed denkbaar: de mens maakt land van het Lauwersmeer. ‘Want de polderkoorts is nooit ver weg. Degenen die het Lauwersmeer lief is, kunnen maar beter alert zijn op de symptomen’, waarschuwt Hakkenes.

Sluit je aan bij Noorderbreedte!
Laat u informeren en inspireren over alles wat mooi, bijzonder en in ontwikkeling is in het Noorden!
€42,50