Ja, het verlies aan biodiversiteit is heel erg en het verbeteren van de kwaliteit van de natuur gaat te langzaam. Drentse gedeputeerde van onder meer natuur, CDA’er Henk Jumelet, is daarover helder. De stikstofcrisis heeft het beleid op scherp gezet. Er moet meer gedaan worden om bedreigde natuur te redden, zo schrijft de commissie Remkes in haar advies ‘Niet alles kan’. De inspanningen die de provincie Drenthe op de rails had staan om de natuur robuuster te maken, worden daarom versneld.

‘Never waste a good crisis’, zegt hij met een grijns. Maar de gedeputeerde wil ook niet zeggen dat de stikstofcrisis hem blij heeft gemaakt. Diplomatiek verwoordt hij dat ‘de situatie kansen biedt. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden. Dat kan soms vervelend zijn, maar het kan ook perspectief bieden.’ Jumelet is een politicus die houdt van ‘draagvlak’. Hij wil als provinciaal bestuurder niet bepalen waar wel en waar geen intensieve landbouw mag komen, of waar natuur een steun in de rug moet krijgen. Laat staan dat hij verordonneerd waar woningbouw mag komen en waar niet. Dat moet aan de overlegtafels besproken worden en wanneer alle neuzen in dezelfde richting wijzen, dan kan hij zorgen voor doorzettingskracht.

Jumelet is provinciaal bestuurder met landbouw en natuur in portefeuille. ‘In het buitengebied gaat het over natuur én landbouw. Je moet balans brengen in die twee opgaven.’ Geen sinecure want tussen boeren en natuur botst het nogal eens. Niet alleen waar het gaat om stikstof (landbouw stoot het uit, en het landt onbedoeld in natuurgebieden die daardoor verpieteren). Toch zegt Jumelet: ‘Ik vind dat denken vanuit tegenstellingen een beetje ‘oud denken’. Het helpt niets om tegen mensen van de natuur of landbouw te zeggen: wat jij doet deugt niet. Hou op en zorg dat je in gesprek komt. In Drenthe hebben we een mooi manifest, Boer, burger en biodiversiteit, waarin al die partijen ons hebben aangereikt wat nodig is om de biodiversiteit een boost te geven, de natuur robuuster te maken en de landbouw in positie te brengen.’

Internationale studenten helpen de overmaat aan begroeiing in de Drentsche Aa te verwijderen. Foto’s Merel Jonkheid

De provincie stimuleert natuurinclusieve landbouw. Kan de gedeputeerde zich permitteren onderscheid te maken tussen intensieve landbouwbedrijven die minder aandacht hebben voor landschap, bodem en omgeving, en boeren die meer werken zoals de provincie dat wil?
‘Nee, dat kun je niet’, zegt hij ferm. ‘Want de ene boer werkt misschien zo dat natuur en landschap profiteren, de ander produceert misschien meer voedsel. Het ligt er maar aan welk perspectief je neemt. Beide moeten en beide zijn belangrijk.’ Toch zitten ze elkaar soms dwars, zoals nu in de stikstofcrisis – al zijn er ook andere (kleinere) bronnen van uitstoot zoals verkeer en industrie. Uitbreiding van boerenbedrijven wordt nu niet vergund vanwege de schade aan de natuur. ‘Over die harde randen van natuurgebieden kun je het wel hebben’, vindt Jumelet. Want waar intensieve boerenbedrijven tegen beschermde natuurgebieden aan liggen, werken ze elkaar tegen. Een natuurinclusief bedrijf is daar meer op zijn plaats. Toch zal Jumelet dat niet snel afdwingen. Hij vindt ‘collectief eigenaarschap’ een mooi begrip. Laat de tafel, vaak echt een grote ronde tafel, met daaraan ook de groene partijen zich buigen over het probleem en daarmee ook eigenaar worden van de oplossing.
Jumelet ziet zijn eigen rol vooral in het bewaken van de balans. ‘Je maakt afwegingen zodat de natuur tot zijn recht komt. Tegelijkertijd moet je ook andere belangen wegen. Van donkerte en stilte kun je niet leven. Onze gebieden moeten toegankelijk zijn voor recreatie en toerisme. Mensen vinden het mooi als ze op vakantie zijn om te fietsen langs de heide maar ook langs een boerderij waar omheen je koeien ziet lopen. Dat is een totaalverhaal. Zo ziet Drenthe eruit.’
De natuur in Drenthe, waar we wonen en recreëren, staat er niet goed voor. Er is teveel stikstof in beland. Heeft u wel goed genoeg voor de natuur gezorgd afgelopen vier jaar?
‘We zijn serieus bezig geweest met herstelmaatregelen zoals afgesproken in de PAS. Dat was een landelijke afspraak om enerzijds de natuur te beschermen en anderzijds mogelijk te maken dat er vergunningen worden verleend. Tot 29 mei hadden we daarmee een systeem  waarmee iedereen dacht uit de voeten te kunnen. Niet alle provincies zijn daar even hard mee aan het werk gegaan. In Drenthe hebben we dat wel gedaan. We hebben nu meer dan tien schaapskuddes, we maaien, plaggen en chopperen om de stikstof te verwijderen. Daarnaast worden hydrologische maatregelen genomen en faciliteren we bedrijfsverplaatsingen en zijn we bezig met melkveehouders. Iedere boer die een duurzaamheidsplan maakt, krijgt een beloning. Een kwart van de melkveehouders doet al mee. De bonus kan oplopen tot 7500 euro in drie jaar. De Rabobank koppelt er een rentekorting aan en Friesland Campina geeft meer melkgeld. Daardoor kan het voordeel oplopen tot 20 à 30 duizend euro per jaar bovenop de gewone verdienste.’
U heeft afgelopen jaren toch ook ook intensieve bedrijven tegen natuur aan vergunning gegeven?

‘Maar wel met maatregelen eromheen om de stifstofuitstoot te beperken, zoals luchtwassers. Daardoor is de uitstoot onder het plafond gebleven.’
Op de snelweg langs het Dwingelderveld ging de maximum snelheid omhoog.

‘Ja, dat de A28 van 120 naar 130 km is gegaan vind ik ook bijzonder. Dat zijn rijkswegen, dat besluit het kabinet.’
Op 29 mei kwam de Raad van State met haar uitspraak die honderden vergunningaanvragen blokkeert. Er waren eerder al rechterlijke uitspraken met dezelfde strekking. Dacht u na over een plan B?

‘PAS was plan B.’

Jumelet is nuchter over het vervolg. Er zullen maatregelen ingezet worden die helpen op de korte termijn. Dan gaat het over snelheidsbeperkingen en geld om boerderijen bij kwetsbare natuurgebieden uit te kopen. Op lange termijn zal het vooral moeten gaan over beperken van de uitstoot. ‘Dan heb je het echt over ingrepen die buiten ons bereik gaan. Dat zal generiek moeten voor Nederland.’

Drenthe is klaar voor een versnelling in het natuurherstel en -verbeterprogramma?

‘We hebben het instrumentarium op orde. Het laaghangend fruit is geoogst – we kunnen nu door. We hebben een grondbeleid en we zitten met onze groene partners aan tafel. Samen kunnen we met volle kracht vooruit.’

Voor de natuur ziet het er goed uit?

‘Mij gaat het erom dat we in Drenthe goed omgaan met natuur. Tegelijkertijd wil je wel vergunningen afgeven zodat er gewoond en gewerkt kan worden. Als we willen dat jongeren hier een toekomst hebben, moeten we ook andere dingen mogelijk maken want Drenthe is van iedereen.’