Stikstof is het tovermiddel om Nederlandse huishoudens nog jaren van aardgas te voorzien. Zo’n beetje boven op het Groninger gasveld komt een immense stikstoffabriek, nodig om Russisch gas de Slochteren- kwaliteit mee te geven. Zonder stikstof zijn we de komende decennia nergens.

De lucht om ons heen is zwanger van stikstof, voor maar liefst 78 procent. Helemaal niet erg, want het zuivere gas is nodig voor het bovengrondse leven. Minder leuk zijn de stikstofoxiden, afkomstig uit uitlaatgassen van bijvoorbeeld industrie, auto’s en vliegtuigen. Daar hebben mensen, dieren en planten last van. Zo fijn is het niet in bijvoorbeeld de Randstad, het Duitse Ruhrgebied of de Italiaanse Po-vlakte.

Op het schone Groninger land haalt Gasunie pure stikstof uit de lucht door die te scheiden van zuurstof. Zoiets lukt door lucht af te koelen tot 196 graden onder nul. De nieuwe stikstoffabriek bij Zuidbroek op 24 hectare land produceert jaarlijks 7 miljard kubieke meter, genoeg om bij te mengen bij buitenlands gas en zo een kwart van de Nederlandse huishoudens van gas te voorzien.

Via een leidingenstelsel komt het gas bij Heiligerlee in diepe bodemlagen terecht, in een caverne. Pas als de hoogcalorische variant uit het buitenland binnenstroomt, komt in Zuidbroek de stikstof erbij om het gas laagcalorisch te maken. Dit is nodig, want onze verwarmingsketels staan al een halve eeuw ingesteld op de norm van het Groningse aardgas, met daarin 82 procent methaan en 14 procent stikstof.

Dankzij de investering van 500 miljoen euro in de stikstoffabriek in Zuidbroek blijven Nederlanders verzekerd van aardgas en kan de winning uit het Groningenveld medio 2022 stoppen. Volgens de Gasunie zal de fabriek zeker nodig zijn tot 2050. Nu is aardgas nog goed voor iets minder dan de helft van het Nederlandse energieverbruik, over dertig jaar zal het aandeel nagenoeg nul zijn.

Stikstofinjecties

Ook langs een andere weg voorziet stikstof de huishoudens nog jaren van aardgas. Stikstofinjecties helpen het laatste restje uit grotere velden te persen. De NAM past deze techniek al sinds 2013 toe in gasveld De Wijk in Drenthe. De opbrengst bedraagt 2 miljard kubieke meter – best profijtelijk nu ons aardgas schaars wordt. Nog interessanter is dat stikstof gasvelden onder druk kan houden en zo bodemdaling en aardbevingen kan voorkomen. Na de zware beving bij Huizinge in 2012 schrok de NAM wakker en kwam ijlings met het plan voor stikstofinjectie in het Groningenveld. Eigenlijk is het logisch: om het aardgas te kunnen benutten, moet de mens er iets anders voor in de plaats geven. De in het buitenland beproefde technologie om stikstof in de aarde te persen is desondanks in Nederland terzijde geschoven. Sterker nog: de gaskraan is verder opengegaan zonder enige compensatie.

De droom van de NAM om al het aanwezige Groningse gas ooit te winnen, is uiteen gespat. De laatste 600 miljard kubieke meter gas met een geschatte waarde van 150 miljard euro blijft onder de grond omdat het draagvlak voor gaswinning in Groningen op is.

Stikstofinjectie in een vroeg stadium had een deel van de problemen kunnen wegnemen. De inmiddels opgeheven Overleggroep Groningen 2.0 heeft er jaren vergeefs voor gepleit om zo leed door aardbevingen en bodemdalingen te voorkomen. Het is niets nieuws, het grootste project ter wereld bevindt zich in Mexico, waar al sinds 2001 jaarlijks 12,4 miljard kubieke meter stikstof in de grond wordt gebracht om de druk in het gasveld te compenseren.

Rondpompen

De stikstoffabriek in Zuidbroek heeft een vracht energie nodig om het buitenlandse gas geschikt te maken voor onze kachels en fornuizen. Die is vergelijkbaar met wat een elektriciteitscentrale voor enkele tienduizenden huishoudens moet produceren. Het lijkt op rondpompen: een op kolen en biomassa gestookte Eemshavencentrale die zelf stikstof en CO₂ uitstoot, is nodig om stikstof te maken voor de winning van aardgas als energiebron.

Kan stikstof winnen in de fabriek de zo knellende stikstofproblematiek in het land helpen oplossen? Helaas, dat is te simpel gedacht. Daarvoor moeten we de uitstoot van stikstofoxiden echt verminderen. Voorlopig echter helpt stikstof Nederland nog enkele decennia van aardgas te houden.