De bekendmaking van de winnaar van de Trouw ‘Duurzame 100’ viel dit jaar samen met de uitreiking van de gouden Televizier-ring. Het laatste live on tv met een show, glitter en glamour. Trouw koos een meer ingehouden feest dat voor liefhebbers werd gestreamd vanuit zalencentrum Willem de Zwijger. 

De ‘Duurzame 100’ wist me langer te boeien dan het gala van de mediamakers die het vooral hadden over hun eigen prestaties. Omdat het over de echte wereld gaat, het leven buiten de deuren van bestuurders en amusementsmakers. Ik vond het inspirerend om te zien dat er zoveel groene burgerinitiatieven zijn, dat er zoveel verscheidenheid is in aanpak en eenduidigheid in het verlangen om samen te werken aan een betere toekomst. En dan gaat het niet over de liberale welvaartsdefinitie uit de 20e eeuw – een hoger inkomen, meer omzet, een grote auto, huis of zaak. Nee: ze willen allemaal een duurzamere samenleving. Zoveel mensen die samen op heel verschillende manieren met elkaar optrekken om de boel in beweging te brengen met als leitmotiv: Wij willen door; hoe kan het wél? 

De nummer 1 van de Trouw ‘Duurzame 100’, de jonge klimaatbeweging, bestaat uit twintigers. Ze vertegenwoordiger 100.000 jongeren die willen dat er nu eindelijk echte knopen worden doorgehakt door de regering zodat de aarde leefbaar blijft. Ze praatten mee over het nationale klimaatakkoord maar tekenden niet bij het kruisje omdat het resultaat hen te mager is. Het is hún toekomst die op het spel staat. En daarvoor is werkelijke verandering nodig. 

Helpt Covid-19 ons om in beweging te komen? In elk geval op het persoonlijk vlak zie ik velen die meer bewegen en gezonder eten om fysiek beter opgewassen te zijn tegen het virus. Het pleit voor ‘groen herstel’ (of green recovery) klinkt steeds luider en resoneert gelukkig onder steeds meer mensen. Mede dankzij Trouw die al decennia een redactie ‘duurzaam’ heeft en deze top 100 van voorlopers op het schild heft. Ook de Natuur en Milieufederaties zijn op het ‘groene herstel’ gedoken met een brede aanpak om burgerbewegingen krachtiger te maken. Dat deden ze altijd al, maar door corona krijgt de beweging meer aanhang. Ook sommige bestuurders haken aan omdat ze snappen dat de wereld is veranderd. Onze beleidsmakers staan misschien iets meer open en die kans moeten we benutten om deuren open te wrikken. 

Laat ik niet verzuimen om ook Noorderbreedte te noemen. Vanuit liefde voor het landschap zoeken we al meer dan veertig jaar waar sleutels liggen om duurzamer te leven. We laten zien hoe uit angst voor verandering soms drogredenen worden ingezet (zoals bij het verduurzamen van de landbouw). We onthulden bijvoorbeeld hoe politici verantwoordelijk zijn voor massale bomenkap terwijl ze zeggen iets anders te willen. Maar wij tonen ook in onze artikelen hoe het wél kan. Hoe zorgvuldiger omgang met natuur en leefomgeving ons een volhoudbaarder wereld kan brengen. En hoe burgers elkaar vinden om samen de baten van ‘in beweging komen’ te vermenigvuldigen en er zingeving en plezier aan te ontlenen.

Maar we zijn er nog lang niet. Hoogleraar transitiekunde Derk Loorbach zei zaterdag op de radio bij dr. Kelder & Co luid en duidelijk: er gaan grote veranderingen plaatsvinden, je kunt je daar maar beter op voorbereiden. Corona is een duwtje tegen onze leefwereld dat nog eens bevestigt dat we uit balans zijn. Niets om je over te verbazen want het is een veelvuldig voorspelde virus-uitbraak. Er komt dit decennium nog een hele trits van zulke duwtjes en duwen, voorspelde hij de luisteraars, want dat is namelijk wat er gebeurt als een systeem uit evenwicht is geraakt. De overheid kan proberen de chaos wat af te remmen, maar de veranderingen tegenhouden, gaat ze niet lukken. 

Loorbach zei iets dat Jort Kelder even de adem benam: de eigen auto heeft zijn langste tijd gehad. Minder heen en weer naar je werk, niet meer in de file, werk gaan we echt anders organiseren, zei hij. Een straat zonder blik, een stad vol groen, hoe prettig kan dat zijn! Ik moest even terugdenken aan een plattegrond die me aan het denken zette: als we onze huizen zouden ontwerpen zoals we steden ontwerpen, zag dat er zo uit, schreef columnist Minze Walvius. En hij zette de ‘wagen’ als ruimtevreter pontificaal midden in het huis. 


Ik moet iets bekennen: Ik zat in de auto toen ik Derk Loorbach en Jort Kelder beluisterde. Gelukkig wel een elektrische, maar toch, hij zit comfortabel- mijn eigen spullen liggen om me heen en een stapel Noorderbreedtes in de achterbak. Komende jaren gaat er veel in onze manier van leven veranderen. Dat moet ook want we jagen de aarde over de kling. Maar het zal niet altijd gemakkelijk zijn om anders te gaan leven. Ik realiseer me mijn comfortabele uitgangspositie. Ik vul mijn auto met stroom van mijn eigen dak, ik heb een fijn huis en woon in een zelf gekozen prettige omgeving. Mijn werk helpt de aarde een klein beetje beter worden, het levert me waardevolle contacten op en vervult me met trots. Maar als het donker en koud wordt, doe ik toch soms de houtkachel aan. Het hout is droog, ik stook kort en zodanig dat de verbranding het minst schadelijk is voor de lucht. Dat lees ik af op een nieuw metertje op de schoorsteen (die natuurlijk goed geveegd is). Het is een moderne kachel met een goed rendement waarin we 20 jaar geleden investeerden vanuit de gedachte dat we er goed aan deden om ons eigen snoeihout te benutten. Dat was toen. Nu is alles opgeschoven. Moet de kachel echt weg? Ik voel de urgentie, maar merk dat het soms erg fijn is om je eigen tempo van veranderen te kiezen.

Tegelijkertijd besef ik dat we daardoor niet voldoende vaart maken. Corona leert ons hoe het werkt als we allemaal onze eigen gang gaan. De één houdt een feestje terwijl de ander de deur niet uitgaat om zieke burgers veilig te kunnen verzorgen. Net als de jonge klimaatbeweging ben ik er niet gerust op dat het vanzelf goed komt. Ik deel ook hun opvatting dat je niet bij de pakken moet gaan neerzitten. Kom in actie. De jonge klimaatbeweging legt druk op het werk van politici. Dat is goed en nodig. De ‘Duurzame 100’ van burgerinitiatieven laat zien dat je op talloos veel manieren in actie kunt komen. Via de bestuurlijke route of via de rechter, door een bescheiden opstelling of een brutale, door je te richten op je eigen leven of op dat van grote bedrijven. De mediabobo’s kunnen ook een duwtje gebruiken: volgend jaar de ‘Duurzame 100’ op prime time graag.

Lees hier alle blogs van Ineke.

De bovenste foto is een uitsnede van Panorama Nederland.