Duurzame drukkerij Tienkamp stopt.

Net als bij de Toeslagenaffaire is het meest verschrikkelijke van het gaswinningsschandaal dat de overheid met wrede hardnekkigheid tegen haar inwoners strijdt. En net als bij de Toeslagenaffaire is de vraag: hoe kan dat gebeuren? Politici wijzen met de vinger naar uitvoeringsdiensten. Bij de Toeslagenaffaire is dat de Belastingdienst – en die wijst dan weer naar de minister. En die moet juist weer hard optreden van de Tweede Kamer. Want die reageert op berichten op tv en in de krant. Vraag: wie is er dan wreed? Het vingertje wijst vele kanten op; maar zelden terug naar degene die hem uitsteekt. Van een afstandje zie ik een giftig mengsel van politiek en bureaucratie die in een potje onderling door- en afschuiven te vaak burgers vermorzelen. 

Bij de aardbevingen gebeurt zoiets ook, misschien zelfs in het kwadraat. Dat komt deels door de extra buitenboordmotor van commerciële partijen. Bedrijven als de NAM en de Shell met aandeelhouders die graag geld verdienen, en die dus geen prioriteit geven aan bescherming van bewoners. Maar zeker zo kwalijk is de binnenboordmotor die het schip zo lang de verkeerde kant op heeft geduwd: politici en bestuurders die hun eigen halfslachtige houding afwentelen op uitvoeringsorganisaties. Weer een nieuwe wet, nog een nieuwe organisatie – maar ook opnieuw nog weer nieuwere regelingen en eisen. Telkens een net iets ander mengsel, maar keer op keer een blend die burgers verdrukt.

Waaraan heb je behoefte als je huis scheurt? Iemand die vraagt: Wat heb jij nodig om je leven weer op te pakken? Hoe kunnen we helpen? Zoiets dus. Niet iemand die formulieren en hokjes wil vullen volgens de logica van de eigen bureuacratie. In een blog kan ik natuurlijk niet het hele complexe netwerk rondom aardbevingsschade blootleggen – daar gaat straks een Parlementaire enquêtecommissie heel 2021 mee wegwerken vermoed ik. Daarom aan dit jaareinde een klein stukje van de puzzel: verzakkingen. Riemen vast, want vrolijk word je er niet van.

Eerst was het jarenlang ‘onmogelijk’ dat er aardbevingen ontstaan ten gevolge van gaswinning. Daarna was het jarenlang ‘onwaarschijnlijk’ dat scheuren in huizen door die aardbevingen zouden komen. En toen dat niet meer te ontkennen viel, kwam er een ‘njet’ voor verzakkingen: huizen komen echt niet scheef te staan na aardbevingen. De reeks ontkenningen brengt de bewoners telkens in de verdrukking. Waar huizen in het aardbevingsgebied dan wel schade door oplopen? Door gebrek aan onderhoud. Of gewoon omdat het oude huizen zijn, die zijn afgeschreven. Woest worden de bewoners van zulke redeneringen; alsof het hun eigen schuld is. 

Geregeld gaan politici in de ‘doe-stand’. Zo ook in het dossier ‘zakschade’. Op 31 december 2016 wordt een nieuwe wet van kracht, speciaal voor de aardbevingsslachtoffers in Groningen. Hosanna! Dit belooft een grote stap vooruit te zijn voor de bewoners. De bewijslast wordt omgedraaid: bewoners hoeven voortaan niet te bewijzen dat de verzakking van hun huis komt door de gaswinning. Trots claimen politici hun eigen daadkracht. Om te laten zien dat ze echt voor rechtvaardigheid zijn, zetten ze de NAM nog verder aan de kant: voortaan helpt de overheid zelf (het IMG) de burgers met schade. Zowel de wet als de uitvoeringsinstantie zijn voortaan dus primair op de hand van burgers.

Dat was de bedoeling, maar zo is het niet gegaan. Mensen van het IMG die namens de overheid schade vergoeden aan aardbevingsslachtoffers, hebben vragen bij de wet. Geldt de wet ook wanneer de IMG kan bewijzen dat schade NIET door aardbevingen komt? Het zijn juridische vragen – niet direct iets waar je bewoners een dienst mee bewijst. Maar ze blijken belangrijk want vervolgens is de overheidsdienst namelijk jaren doende om onderzoeken te laten uitvoeren waaruit blijkt dat in bepaalde gevallen, volgens speciale normen, toch echt bewezen kan worden dat sommige verzakkingen waarschijnlijk NIET door gasgerelateerde aardbevingen zijn ontstaan. 

Het hele circus dat vele bewoners gijzelt, heeft dus nog amper bewoners lucht gegeven. Groningers met ‘zakschade’ zijn jarenlang afgewezen of aan het lijntje gehouden. Niet openlijk door te zeggen: wacht even we zoeken wat uit, want we willen eigenlijk helemaal niet betalen. Nee, daarvoor gebruikt het juridisch technische apparaat het gereedschap uit een kist vol smoezen, afschuivers, uitstelbriefjes, juridische volzinnen en onder de tafel schuif-methodes. Daarmee worden bewoners niet geholpen, integendeel zelfs. Velen hebben ondertussen opgegeven of zijn geknakt. Jaren van hun leven zijn verloren gegaan omdat ze in de mist moesten blijven ronddolen, vechtend tegen de bierkaai.

Op 27 november 2020, vier jaar nadat die wet omkering bewijslast van kracht is geworden,  verschijnt er een in opdracht van de IMG opgesteld rapport over verzakkingen ‘met handvatten voor beoordelen van zakschade’. Er staat een trillingsnorm in die voor bewoners lastig te hanteren is. Per plek is hij weer anders en de waarde valt alleen te achterhalen via speciale sensor metingen. Een norm voor experts dus. En als die complexe norm overschreden is, moet  ‘nader onderzoek’ worden ingesteld. Het dramatische verhaal van de aardbevingsschade gaat weer in de herhaling!!!! 

Sommige bewoners blijven dus in onzekerheid – afwachten maar weer tot het nadere onderzoek plaatsvindt en een rapport oplevert – en ondertussen is er nog steeds geen uitweg: een huis met schade maar zonder schadevergoeding kun je niet repareren, en op de markt krijg je er geen reële prijs voor. Voor enkele anderen betekent de norm dat de gevangenisdeur open gaat. Zij krijgen nu eindelijk een schadevergoeding voor de ‘zakschade’ waarmee ze in elk geval in beweging kunnen komen. De ene bewoner schraapt zijn restjes goede moed bijeen en begint met repareren. De andere kiest na jaren lijdzaam toekijken hoe je huis in elkaar zakt, voor de vlucht. Weg van de plek waar hun leven zo in de verdrukking is geraakt; met de toekenning van een schadevergoeding kunnen ze hun huis nu verkopen en vertrekken. (tekst loopt onder de foto’s door)


‘Geen mens lijkt het zo gewild te hebben, maar het is wel zo gegaan’, schreef ik als slot van het afscheidsverhaal van onze duurzame drukker Tienkamp. Maar nadat ik het relaas over de zakschade heb gereconstrueerd, bevangt me grote twijfel. Wat drijft het IMG? Ongeveer in de eerste zin op de website over hun eigen organisatie staat dat het IMG onafhankelijk van de exploitant (de NAM) werkt. Onafhankelijk, voortvarend, rechtvaardig en ruimhartig wil ze mijnbouwschade afhandelen. Met oog voor menselijke maat. Letterlijk citaat! Wat mij puzzelt is de vraag wie bij dit onafhankelijke bestuursorgaan IMG dan toch besloot op zoek te gaan naar een maas in de wet om ‘zakschade’ niet te hoeven betalen aan de getroffen bewoners? Wie deed dat en waarom?

Ik hoop dat er in 2021 een antwoord komt. Maar de duurzame drukker en al die andere Groningers die nu wegvluchten, krijgen we daarmee helaas niet meer terug. 

Ik wens alle lezers een gezond nieuwjaar. En alle getroffen Groningers een jaar vol werkelijk ruimhartige rechtvaardigheid.