In het akkoord ‘Aan de slag, Bouwen aan een beter Nederland’ geeft onze kersverse regering aan hoe ze ons land weer ‘in beweging’ wil krijgen. Om de woningbouw vlot te trekken, is men voornemens tal van regels te schrappen, resterende regels te standaardiseren én welstandscommissies overbodig te maken. Natuurlijk moet veel meer tempo gemaakt worden met het aanpakken van de nood aan woonruimte. Echter, het aanwijzen van regeldruk en ‘welstand’ als oorzaken voor stagnatie is onterecht én onverstandig.
Voor een aantal uren per maand werk ik bij een adviescommissie voor omgevingskwaliteit, de opvolger van de oude welstandcommissie. Dus ja, met dit deel van het regeerakkoord staat een stukje inkomen op de tocht. En nee, dit is niet de reden van deze column. Aanleiding is dat ik er helemaal niks van geloof dat de voornemens ervoor zorgen dat woningzoekenden snel een passende woning krijgen en Nederland hiervan beter wordt.
Met het schrappen van regels wordt de koers van de vorige regering met het programma STOER, Schrappen Tegenstrijdige en Overbodige Eisen en Regelgeving, voortgezet. Maar de vraag is in wiens belang de STOERe resultaten zijn, zoals het toestaan van lagere plafonds? In het belang van de woningzoekende of de bouw?
Als stedenbouwkundige werk ik in mijn dagelijkse praktijk met regels die wél goed uitpakken voor woningzoekenden. Deze regels zorgen voor de juiste woonvorm op de juiste plek. Ook dragen de regels bij aan de sociale veiligheid, gemeenschapszin, gezondheid, waterveiligheid, koelte bij hittegolven en natuur in de leefomgeving. Schrappen van deze regels leidt niet tot betere maar slechtere leefomgevingen voor mensen, planten en dieren.
Standaardiseren van regels dan? Wat me opvalt als ik beroepsmatig spreek met noorderlingen over hun leefomgeving is de trots op de kwaliteiten van het eigen dorp, stad en/of landschap. En terecht want het Noorden is uniek. Wiens belang dient de standaardisatie dan? Mensen snappen dondersgoed dat als je van die unieke kwaliteiten wilt blijven genieten er op hun leefomgeving toegesneden regels nodig zijn. Het is prima om regels te stroomlijnen, maar in beginsel vraagt de veelkleurigheid van het Noorden om maatwerk. Anders ontstaat ‘eenheidsworst’ en komen we als samenleving mischien in beweging, maar gaan we wél de verkeerde kant op.
Met het afschaffen van ‘welstand’, doelt de regering vermoedelijk op de adviescommissie voor omgevingskwaliteit. ‘Welstand’ bestaat al niet meer sinds de invoering van de Omgevingswet. De leden van de adviescommissie zijn, doordat veel gemeenten geen stedenbouwkundigen, planologen, architectuurhistorici en landschapsarchitecten meer hebben, vaak nog de enige inhoudelijke deskundigen op lokaal niveau. Zij zijn onmisbaar bij gesprekken met initiatiefnemers om te zorgen dat private plannen aansluiten bij gemeentelijke regels en ambities voor de samenleving als geheel. Anders dan de oude ‘welstand’ denken de adviescommissies voor omgevingskwaliteit graag in een zo vroeg mogelijk stadium van planvorming mee met de initiatiefnemer en diens adviseur. Dit leidt niet tot vertraging maar versnelling en betere plannen voor iedereen.
De woningbouw vertraagt door tal van factoren. Denk hierbij aan speculatie met grond en torenhoge grondprijzen, forse aanlegkosten van boven- en ondergrondse infrastructuur bij uitbreidingslocaties, het bij gemeenten neerleggen van extra taken door het Rijk zonder hieraan extra middelen te verbinden, de verhuurdersheffing voor corporaties (inmiddels teruggedraaid), personeelstekorten, oneigenlijk gebruik van bezwaarprocedures, de stikstofproblematiek, netcongestie, problemen bij de aanlevering van materialen en/of slecht opdrachtgeverschap. Het zijn dus niet de regels of ‘welstand’ van de overheid die voor stagnatie zorgen. De hele bouweconomie zit vast. Pas als we met elkaar de bouweconomie hervormen, zal de woningbouw weer echt in beweging komen, krijgt iedereen een passend dak boven zijn of haar hoofd en maken we Nederland beter!
