Dit bedoelen kruiswoordpuzzelmakers met ‘Open plek in het bos, drie letters’. Aan het eind van het bospad ligt de boerderij met tuinen, stallen en weides. En daaromheen bos. Als het bos een woestijn was, zouden we de Naoberhoeve een oase noemen, waaraan al het leven zich kan laven.

Dit is een biologisch-dynamische melkveehouderij in haar meest complete vorm. Met 35 melkkoeien, kippen, varkens en groentekassen. Maar vooral de 26 deelnemers maken het plaatje compleet. Hier werken mensen die door een kreukel in hun gestel of een ongelukkige levensloop buiten het reguliere arbeidsproces zijn gevallen en met begeleiding weer aan de slag kunnen.
In de nok van de vroegere varkensstal luidt de klok voor de lunch. Deelnemers, personeel, stagiairs en bezoek scharen zich om vier grote tafels vol soep, salade, kaas en brood in soorten. Met een tafelspreuk (‘Aarde droeg het in haar schoot/zonlicht bracht het rijp en groot’) opent de lunch. Want de Naoberhoeve biedt dagopvang op antroposofische grondslag. ‘Dat betekent dat we uitgaan van een gezonde ziel, die in iedereen aanwezig is’, zegt boer Gerlof Pronk. ‘Die ziel proberen wij te ontmoeten.’

De appelboom schudt. Er klinkt een krak en er valt een tak op de grond. Toegewijd knipt Roland vanaf de ladder tak voor tak de waterloten uit de boom. Roland is wat hier een ‘deelnemer’ heet, met een persoonlijk verhaal waardoor gewoon werk of school niet lukt. Het liefst bereidt hij met kok Esther de lunch voor de hele Naoberhoeve. Ondanks zijn begaafdheid redde hij het door problemen thuis niet op school en raakte hij door een verstoord dag-nachtritme steeds verder van de maatschappij verwijderd. Hier vindt Roland rust, reinheid en regelmaat en geniet hij van het werk met zijn handen. ‘Geen enkele deelnemer komt hier vanwege de antroposofische zorg die wij bieden’, vertelt Pronk. ‘Mensen komen omdat zij het hier fijn vinden. Wij bieden een warme jas, een omhulling waarin zij kunnen schuilen. Wij richten ons niet op het etiket dat de dokter erop geplakt heeft, wij richten ons op de mens en spreken de gezonde ziel in hem aan. We sturen de hele dag bij: “Trek je wel een jas aan?”, “Raap je dat straks op?”, “Los dit even op.”’
De antroposofische bewoording daarvoor klinkt als volgt: het ontbreekt nog aan vormkracht. ‘Onze deelnemers vinden die vormkracht bij het andere personeel en bij mij. En wij laden ons op aan de etherwereld, die laag waar de verbinding tussen hemel en aarde is.’
In de theetuin is Jenny aan het werk. Als de boer met de fotograaf passeert, rust zij niet voor zij met Pronk op de foto staat, met haar armen om hem heen. ‘Voor op de voorpagina!’ Passende arbeid wordt gefinancierd vanuit het PGB (persoonlijk gebonden budget) van de deelnemers. Passende arbeid betekent hier een appelboom snoeien, kruiden plukken en sorteren, hout kloven of dieren voeren.
Achter op het erf demonteert Paul – al twintig jaar deelnemer – een defecte cirkelhark, nog met weinig succes want de bouten zitten muurvast. ‘Kwast ze eerst even in met olie, dan lukt het vast zo’, moedigt de boer aan. In de potstal schuiven drie dames in overall vers gras voor een koppeltje koeien dat nieuw is op de boerderij. ‘Breng ze maar bij elkaar achter dat hek’, roept Pronk. En ondertussen kijkt hij uit naar de vrachtwagen die een lading snoeihout komt brengen, die vandaag versnipperd moet worden. ‘Het is schaken op zes borden tegelijk.’
Per dag zijn er meestal 16 deelnemers, over de hele week 26. ‘De oudste is 86 jaar, de jongste 16 en komt hier uitrazen. We hebben voor iedereen een zinvolle invulling. Er bestaat nog steeds dagbesteding waarbij mensen de hele dag boutjes moeten sorteren die aan het einde van de dag weer door elkaar gegooid worden. Dat motiveert mij om iets beters te doen: als het nodig is organiseer ik er zo nog een bosploeg bij. Maar met dertig man zitten we straks wel vol.’

Dertig jaar geleden hebben Sake en Marieke Gerritsen de Naoberhoeve gesticht als biologisch-dynamische melkveehouderij. Er kwam al gauw een zorgtak bij vanuit de gedachte dat de landbouw, buiten zijn, ritme en werken met de handen een heilzame werking hebben op de mens. Gerlof Pronk en zijn vrouw Maraike werken sinds tien jaar op de boerderij als respectievelijk kaasmaker en tuinder. In 2017 hebben zij de hoeve overgenomen van de oprichters, met toenmalig compagnon Jurre, die intussen is teruggetreden uit de maatschap.

‘Je kiest zelf wat je waarde geeft’
(Gerlof Pronk)

Het echtpaar bestiert de boerderij met zeven medewerkers die de zorg coördineren, de keuken, de groentekwekerij en de theetuin. Begeleider Roelinda Alkema heeft de afgelopen twee jaar met haar deelnemers een kruidentuin aangelegd, waar bezoekers ter plekke een eigen kruidenmengsel kunnen plukken voor hun thee. Iedere dag plukken deelnemers nieuwe bosjes om te drogen in de warme kas. In de andere kas krijgen de jonge slaplantjes water, voor de verkoop in de eigen boerderijwinkel. Alleen koeien melken, dat doen Gerlof en Maraike zelf. Ze leveren aan de Weerribben, die de melk onder de merknaam Zuiver Zuivel te koop aanbiedt in natuurvoedingswinkels.
Aan de lunchtafel schuiven twee Duitse moeders aan, die vandaag hun pubers komen brengen voor de stage van een maand voor de vrijeschool waarop ze zitten. De PGBcoach komt langs voor een zorggesprek, fietsers stoppen voor een kop thee op het terras. Betrokkenen en bezoekers laven zich stuk voor stuk aan deze plek, zoals de boerderij van oudsher zorgt voor voldoende eten, werk en beschutting.
‘Je kiest zelf wat je waarde geeft’, zegt Pronk. ‘Ik vraag me de hele dag af: is het moreel verantwoord wat ik doe, is het waar wat ik zeg en doe ik het vanuit liefde? Dat zijn mijn pijlers en die neem ik letterlijk, ook als dat gedoe geeft. Dus antwoord ik “Nee” in als ik voor de arbeidsinspectie moet invullen of er bij elke machine gehoorbescherming voorhanden is.’
En zo zijn ze beide boer: de megaboer op zijn trekker en deze bewuste boer met zijn erf als een warme jas die zijn Fries-Hollandse zwartbonten met hoorns in de wei heeft staan en 35 mensen — als je hemzelf meerekent — een werkzaam bestaan biedt.