Het is al donker als ik vanuit mijn woonplaats Ezinge naar de stad Groningen rijd. Ik hou er niet van om zo over de slecht verlichte en slingerende wegen langs het kanaal te rijden, maar vandaag is er genoeg reden om toch die auto in te stappen. Ze heet Taiye Selasi, is schrijfster en fotograaf en nu in Groningen naar aanleiding van haar TedTalk over ‘being a local.’ 

Haar TEDtalk heb ik inmiddels meerdere keren bekeken. Als we eenmaal zitten en ik een glimp van haar opvang voel ik even iets kriebelen. Alsof ik als tiener Orlando Bloom tegen het lijf ben gelopen. Waarom raken haar ideeën me zo, en haar uitstraling misschien nog wel meer?

Mijn afstudeerscriptie ging over de vraag wat de voorwaarden zijn om ons ergens thuis te voelen. Daarin onderscheidde ik grofweg twee stromingen die ik het nomadische versus het gewortelde denken noemde. Hierbij staat geworteld voor het verlangen naar een wonen waarbij traditie, geschiedenis maar ook omhulling en continuïteit een rol spelen. En het nomadische is de houding waarbij de vluchtigheid van het huidige bestaan een plek krijgt en waarbij oude structuren juist worden afgeworpen.

De scriptie had als doel om meer inzicht te krijgen in verschillende behoeftes die mensen kunnen hebben om zich thuis te voelen. Een beschrijving dus, van hoe mensen thuis kunnen ervaren. En dan is daar Taiye Selasi die een antwoord geeft vanuit een heel ander perspectief: Wat mensen zélf kunnen doen om zich thuis te voelen. En ook om andere mensen zich welkom te laten voelen. 

In de TEDtalk vertelt ze over hoe het is om als zwarte vrouw overal en door iedereen gevraagd te worden waar ze vandaan komt. Een vraag die ze niet kan, maar eigenlijk ook niet zou willen, beantwoorden. Ja, ze is geboren in Engeland en opgegroeid in de Verenigde Staten. Haar moeder is geboren in Engeland en opgegroeid in Nigeria en woont momenteel in Ghana. Haar vader is in Goudkust geboren en woont al dertig jaar in Saoedi Arabië. Maar zeggen al die dingen iets over waar ze thuis is?

Nee, is het antwoord van Selasi, het is in ieder geval niet vanzelfsprekend. Een betere vraag volgens haar is: ‘waar ben je een local’ of ‘waar voel je je thuis’. Waar heb je rituelen opgebouwd, ben je relaties aangegaan? Iedereen is in dat opzicht een multi-local, heeft meerdere lagen. Een erkenning van deze complexiteit kan ons dichter bij elkaar brengen. Je ergens thuis voelen hangt niet langer af van de vraag hoe lang je er woont en of je er geboren bent. 

Dat is een individuele kijk op de verbondenheid tussen identiteit en plek geeft ze toe in Groningen. Wat betekent dat voor het geheel, en het verbindende factor van het je samen ergens thuis voelen? Als voorbeeld noemt ze de hardloper Kipchoge, die een hele bijzondere prestatie levert door onder de twee uur een marathon te lopen. Heel Kenia ging toen de straat op om te juichen, omdat ze door de gedeelde tradities en cultuur zich verbonden met hem voelen. 

Maar hoe lang moet iemand ergens wonen, voordat de mensen juichend de straat opgaan bij een uitzonderlijke prestatie? Zou het niet mooi zijn als we voor iemand de straat opgaan die zich thuisvoelt in Groningen, zonder dat hij of zij aan allemaal regels hoeft te voldoen? Om die verbinding met meer mensen te voelen moeten we allemaal moeite doen volgens Selasi. Het vraagt van ons om het gesprek aan te gaan met de mensen waar we gevoelsmatig misschien wel het meest ver vanaf staan, en te vragen waar zij zich thuis voelen en waarom. 

Ze begrijpt dat Groningers die hier zijn opgegroeid het lastig vinden dat ze in sommige winkels niet meer in het Nederlands kunnen bestellen, en dat Nederlandse studenten er soms van balen dat ze het moeilijker hebben vanwege het Engelstalige onderwijs. Maar, vraagt ze zich hardop af, herkennen jullie die gevoelens niet ergens van? Die ongemakkelijkheid kennen andere groepen al honderden jaren, denk aan de kolonisatie waar jullie je rijkdom aan te danken hebben. Welkom bij de club. 

Ze zegt het zonder bitterheid of verwijt, als een simpele vaststelling. De wereld om ons heen verandert, wordt steeds meer open. Verzet is zinloos en ook zonde, want de internationals brengen ons ook ontzettend veel. Tegelijkertijd bagatelliseert ze niet dat we ons verbinden met rituelen en tradities en dat het belangrijk is om erover na te denken en deze te respecteren. 

Als ik de volgende dag bij een ander symposium ben hoor ik een van de sprekers zeggen: “Alles is en moet in transitie: de energie, de landbouw maar zelf willen we ons gedrag niet veranderen. Hoe kan dat?” En daar zit denk ik ook de crux van het verhaal van Taiye Selasi. We hebben niet de luxe om vast te houden aan alles wat bekend voelt. We hebben allemaal de taak om ons open te stellen voor de ander. 

Tijdens de lezing nodigt Selasi ons uit aan de tafel van ongemakkelijkheid, die verandering oplevert. ‘Nederlanders zijn de koning in directheid en ongemakkelijkheid’ zegt ze. ‘Dus ik weet dat jullie het kunnen.’ 

Mijn voornemen voor aankomende weken is om meerdere mensen te vragen waar zij zich thuis voelen. In de volgende blog doe ik verslag. Wie doet er mee?

Levert een gesprek bijzondere verhalen op of heb je een eigen verhaal om te delen? Mail dan naar redactie@noorderbreedte.nl.