Bernhard Hanskamp was als planoloog de laatste 40 jaar nauw betrokken bij de provinciale ruimtelijke ordening. Het schone water, de bossen en natuurgebieden in Drenthe kunnen van grote betekenis zijn voor toekomstig Nederland. Maar dan is er wel een krachtig bestuur nodig dat doorpakt. De laatste tien jaar is de ‘groene kleur’ in bestuurlijk opzicht wat weggezakt. 

Hanskamp kan precies aangeven wanneer het beleid is gekanteld: ‘Op 20-10-2010 zette staatssecretaris Bleker een rode streep door het natuurbeleid.’ En Drenthe paste zich aan. ‘Flevoland ging naar de rechter en heeft daar tientallen miljoenen schadevergoeding uit weten te halen.’ Hanskamp weet waarover hij het heeft. Hij schreef een goed gedocumenteerde geschiedenis van het ruimtelijke beleid van Drenthe. Gewogen Ruimte verschijnt op 3 april, en is bij voorinschrijving voor Noorderbreedtelezers met korting te bestellen (zie hieronder).

De vroegere kracht van Drenthe kan terugkeren als de provincie nu begint met strak regie te nemen op verduurzaming van de landbouw, vindt hij. Visie heeft eerder ook enorm geholpen om Drenthe als ‘groene provincie’ op de kaart te zetten. De vruchten daarvan plukken we dagelijks: een goed woonklimaat, interessant voor toeristen en hoge natuurwaarden. Neem ‘de roze krul-staarten’, de 12 miljoen varkens die de zandgebieden in zuid en oost-Nederland nu domineren en daar lucht en water verstikken met hun mest. Drenthe hield de komst van intensieve veehouderijen destijds tegen vanuit een bredere kijk op de ontwikkeling van de provincie. De deur stond in Drenthe slechts op een kier voor intensieve veehouderij, maar het aantal varkens en kippen is relatief beperkt gebleven.

‘In de jaren negentig lag er al een plan om in Noord-Nederland uitsluitend grondgebonden landbouw te doen’, weet Hanskamp die voor Gewogen Ruimte veel archiefonderzoek deed.  ‘Jammer genoeg is dat plan toen niet doorgezet omdat Friesland afhaakte’, weet hij. Dertig jaar later blijkt hoe jammer dat is; de natuurkwaliteit in Nederland staat door verdere intensivering van de landbouw dermate onder druk dat noodplannen nodig zijn. ‘Wat toen grondgebonden landbouw heette, noemen we nu kringlooplandbouw’, weet Hanskamp. Het gaat erom balans te bewaren tussen het aantal dieren en de hoeveelheid grond.

Drenthe heeft dan relatief minder stikstof uit varkens- en kippenbedrijven, de provincie moet wel aan de slag met het milieu. ‘Drenthe heeft veel heide en veengebieden en die zijn buitengewoon kwetsbaar voor vervuiling. Daarom hebben we echt nog serieus huiswerk te doen in Drenthe.’

In Gewogen Ruimte zet Hanskamp op een rij hoe bestuurders afgelopen vijftig jaar voor de provincie gezorgd hebben. Hij ziet een paar hele dikke ‘plussen’. Drenthe heeft bijvoorbeeld nog diverse beeksystemen in relatief natuurlijke staat. Dat zijn rijke bronnen van schoon drinkwater en prachtige gebieden als berging voor zoet water. Maar er zijn ook ‘minnen’: bedrijventerreinen die bijna leeg bleven en wel groene ruimte hebben verdrongen bijvoorbeeld. Het overzicht laat zien dat beleidsmakers soms ook op hun schreden kunnen terugkeren: nieuwe woonwijken werden verplaatst naar een betere plek of bij nader inzien beter ingepast bijvoorbeeld. 

De lijst met 75 ‘toppers’ en 50 ‘tobbers’ op de kaart leest als een overgangsrapport voor bestuurders. Hanskamp ziet in de prestaties een lijn: ‘Je ziet dat in Drenthe landbouwers nooit op de eerste rij in het bestuur zaten. Decennialang waren dat sociaaldemocraten, mensen (veel vrouwen ook) die oog hadden voor bewoners, landschap, recreatie en cultuur. Zij zochten naar evenwicht tussen alle belangen.’ Tegenwoordig is de VVD in het Drentse provinciebestuur een meer dominante partij en ziet hij de prioriteiten opschuiven. ‘Zo’n plan voor de verdubbeling van de N34 bijvoorbeeld, dat was vroeger niet zo op tafel gekomen.’

Naast een overzicht van alle ruimtelijke plannen, kijkt Hanskamp ook vooruit naar 2050. Hij ziet kansen. Koester de natuur en het water, raadt hij aan, dat wordt in de toekomst nog veel belangrijker. ‘De beken op het Drents plateau kunnen veel meer zoetwater bergen en vasthouden. Daarvoor moet je wel de akkerbouwers uit de lage beeklanden halen en het waterpeil daar verhogen.’ In zijn toekomstvisie speelt landbouw ook een belangrijke rol: ‘Voor akkerbouwers moet je op hogere gronden ruimte zoeken.’ Daarvoor zijn nieuwe grote ruimtelijke visies nodig. Hanskamp wil met dit boek de volgende generatie planologen een steun in de rug geven. En burgers raadt hij aan: zorg voor krachtige bestuurders.

Bernhard Hanskamp: Gewogen Ruimte – Vorm geven aan de provincie Drenthe 1970 – 2020 – 2050.  

Prijs: 35 euro. 

Bestel voor 3 april op www.inboekvorm.nl met de code GEWOGEN RUIMTE en 5 euro korting.