Deel 2: Groningen, de wandelprovincie. 

Ik ben opgegroeid in Ter Apel, in het uiterste zuidoostelijke puntje van de provincie Groningen. Het bevindt zich in de gemeente Westerwolde, met zijn glinsterende beekjes en historische esdorpen. Wat heb ik daar al een voetstappen liggen. Er kronkelen talloze paadjes door oeroude bossen rondom het klooster, door het natuurgebied Ter Borg en langs de kleinschalige akkers met wuivend rogge. Niet voor niets in Westerwolde onlangs verkozen tot ‘Wandelgemeente van het jaar 2020’. 

Maar ook de rest van Groningen is een oase voor wandelaars. Onlangs opende het provinciale wandelnetwerk in Groningen, met maar liefst 2750 kilometer aan bewegwijzerde wandelroutes en 1200 knooppunten. Als ik ‘wandelprovincie Nederland’ intyp in de zoekbalk, kom ik terecht op een website met de naam dewandelprovincie.nl. Deze website promoot Groningen als dé wandelprovincie van Nederland. Ik lees: “Wij zijn van mening dat Groningen deze voorlopersrol moet blijven nemen, daarmee een voorsprong kan vasthouden en zich blijvend kan manifesteren als een provincie waar je ‘met afstand’ prachtig kan wandelen!” De ‘wij’ in kwestie is de Tocht om de Noord, onder wiens vlag deze website wordt gevoerd. 

Beleving 

Ik spreek met Peter Velthuis, directeur van Tocht om de Noord. Het is een organisatie die al ruim 15 jaar allerlei wandelevenementen in Groningen organiseert. Waarom is Groningen nou zo’n ideale plek om te wandelen? “Dorpen liggen hier vaak op ongeveer vijf kilometer afstand van elkaar, een uurtje wandelen dus. De afwisseling van platteland, met zijn groene natuurgebieden of goudgele akkers, en dorpjes, met hun oude kerkjes en schattige cafés, maakt Groningen ideaal voor wandelaars. Door de uitgestrektheid van het land kun je allerlei dorpen al van verre zien liggen. Waar je ook staat, steeds zie je drie of vier kerktorens om je heen. Ononderbroken zicht, ver kijken, wolkenluchten. Dat is nou juist zo leuk aan wandelen.” 

Bij de evenementen van Tocht om de Noord staat de beleving van Groningen centraal. “Vroeger wandelden er veel pelgrims door Groningen. Naar de Martinikerk in de stad, bijvoorbeeld, of naar het kapelletje van Solwerd. Tijdens hun reis, hun pelgrimage, beleefden de wandelaars hun omgeving heel bewust.” Dat is een inspiratie voor Velthuis. “Onze doelstelling is om wandelaars Groningen te laten ontdekken en waarderen. Ik ben ervan overtuigd dat je moet proberen om mensen op een zo breed mogelijk manier kennis te laten maken met Groningen. Zodra je mensen iets wilt laten ervaren, dan moet je zoveel mogelijk zintuigen inschakelen. Bij alle wandelevenementen die wij organiseren staat de combinatie van bewegen en zintuiglijk waarnemen centraal. Het gaat niet alleen om het wandelen. Het gaat om culturele ontdekkingstochten door Groningen.” 

De gastvrijheid van Groningen

Het grootste evenement dat Peter Velthuis met zijn team organiseert, is het tweedaagse wandelfestival met dezelfde naam als de overkoepelende organisatie: Tocht om de Noord. Elk jaar in september staan er maar liefst 6000 wandelaars aan de start van het populaire wandelevenement. “Binnen 10 minuten zijn de kaarten uitverkocht,” vertelt Velthuis trots. “De deelnemers vinden het altijd jammer als de twee dagen voorbij gaan. Voor hen, alsook voor de wandelaars die geen kaartje hebben kunnen bemachtigen, of die liever niet met grote evenementen meedoen, hebben we het Pronkjewailpad ontwikkeld. Dit wandelevenement laat mensen op hun eigen tempo kennismaken met de gastvrijheid van Groningen.”  

Het Pronkjewailpad is dus een afgeleide van de Tocht om de Noord. Het is een langeafstand wandel- en fietspad door Groningen, opgedeeld in een Noordroute en een Zuidroute en binnenkort ook een Oostroute, dat deelnemers op elk moment kunnen wandelen. Zij moeten in elk dorp op de route minstens één stempel halen. “Ruim 280 lokale ondernemers en andere toeristische, recreatieve en culturele (TReC) organisaties in Groningen hebben zich aangemeld als stempelpost,” vertelt Velthuis. “Naast een stempel bieden zij de wandelaars ook een ‘Pronkjewail’ aan: een gastvrij gebaar. Denk bijvoorbeeld aan het meegeven van een souvenir, het proeven van een stukje poffert, een expositie bekijken, of een toren beklimmen. Zo maak je écht op een interactieve manier kennis met Groningen.”

Bereikbaarheid 

Groningen biedt ruimte en rust in de vorm van natuur en cultuurlandschap, maar ook recreatie en erfgoed. Dit blijkt een ideale combinatie voor wandelaars. Niet alleen voor wandelaars uit andere delen van het land, maar ook voor Groningers zelf. Peter Velthuis: “Als we iets hebben geleerd van de coronacrisis is het wel het belang van kunnen wonen, werken, sporten en recreëren op één plek. In Groningen kan dat. Het blijft een verrassende provincie”. 

Toch zijn er volgens hem ook nog wel verbeterpunten, om het imago van Groningen als wandelprovincie naar een hoger plan te tillen. “Hoewel een groot deel van de provincie goed te bereiken is met het openbaar vervoer, valt er nog wel het één en ander te verbeteren in zuidoost Groningen. Ik ben bijvoorbeeld bezig met deeltaxi’s of deelscooters. Het beste zou natuurlijk een spoorlijn zijn, vanuit Emmen via Ter Apel en Stadskanaal naar Groningen.”

Ambassadeurs van Groningen

Thema’s als ‘delen’ en ‘samenwerken’ komen steeds terug in gesprekken met Peter Velthuis. “Om Groningen zo goed mogelijk te leren kennen, werken we samen met een breed scala aan partners. Bij de Tocht om de Noord zijn dat bijvoorbeeld dorpsbelangenorganisaties. Dorpsbewoners organiseren zelf allerlei activiteiten langs de route. Niet alleen leuk voor de wandelaars, maar ook voor de gemeenschapszin van een dorp dat trots is op zichzelf.”

Bij het Pronkjewailpad werkt Velthuis elk jaar met een themapartner. “Samen belichten we een onderdeel van het Gronings erfgoed: molens, kerken of borgen. Het moment dat je de wandelaar steeds een klein deel van Groningen intensief laat ontdekken, bijvoorbeeld door aansprekende opdrachten, kweek je steeds meer waardering. Zodoende worden onze wandelaars ambassadeurs van Groningen.”

Tip van Peter Velthuis (Tocht om de Noord): Wandelen door de coulissen van het Westerkwartier

Peter Velthuis is dol op Groningen. “Groningen kent als provincie een enorme verscheidenheid aan landschappen. De eindeloze polders van het Oldambt, de bossen en heidevelden van Westerwolde en de wierdedorpjes van het Hogeland. Maar wat mij onlangs het meest verrast heeft, is het coulisselandschap van het Westerkwartier. Achter elke houtwal verschijnt weer een nieuw decor.”