Loes Visser, de vrouw van Johan Visser, decennialang directeur van Noorderbreedte, belde en vertelde hoe de oud- penningmeester al dertig jaar geleden vertrok naar Kameroen om als directeur voor de stichting Nederlands Ontwikkelingswerk te gaan werken. Hij besloot er te blijven en mensen uit Victors omgeving – dus ook uit het Noorderbreedte-netwerk – bezochten hem. Zo ook de fotograaf Reinout van den Bergh. Zijn foto’s vertellen een vreselijk verhaal: hoe een diepzeehaven door Chinezen gebouwd wordt over een vissersgemeenschap heen. In Noorderbreedte 1 #2021 schreef Wim Melis van Noorderlicht over de fotoserie.

De verhalen die Victor Ferrari daarover schreef, schetsen van binnenuit hoe het leven er in dat dorp aan toe ging en hoe het ten onder ging aan industrialisering. Hij stelde zijn verhalen te boek in De onafwendbare ondergang van M’boundja (Ferrari koos ervoor de naam van het dorp en van de mensen wat te veranderen in verband met hun privacy). Het is geen hoopvolle titel – en dat klopt met de inhoud.

Gelukkig bestaat het boek uit een tachtigtal korte samenhangende vertellingen die zich stuk-voor-stuk geboeid laten lezen. Ze verhalen van binnenuit hoe het leven er in het dorp aan toegaat en hoe de samenleving ten onder gaat aan de industrialisering van de kust. Ferrari vertelt over persoonlijke ontmoetingen met mensen en hij beschrijft gebeurtenissen in E’boundja die voor veel westerlingen in eerste instantie ver van hun bed zijn. Over (bij)geloven, wonderen en hekserij bijvoorbeeld. Maar ook over de rol die het dorpshoofd speelt in de gemeenschap. Ferrari kiest een open waarnemende houding en slaat een een empathische toon aan – waardoor je je als lezer verbonden voelt met de mensen die in dat mooie kustgebied leven en de manier waarop ze hun onderlinge samenwerking vorm geven. Dat heb je nodig ook want er komen boosaardige corrupte ambtenaren in het spel. En wanneer in hun kielzog de Chinezen met gevulde portemonnees het toneel betreden, zie je hoe individuen verleid worden en gemeenschappen afglijden. Geld laat mensen schuiven – en zo worden hele gemeenschappen opzij gedreven om plaats te maken voor een diepzeehaven van waaruit de bodemschatten uit het binnenland worden afgevoerd naar andere werelddelen. Koloniale taferelen; alsof de mensheid geen lerend vermogen heeft.

Het is boeiend hoe Ferrari erover schrijft. Hij kwam zelf tenslotte ook als een ‘vreemde macht’ naar Kameroen om de inwoners te helpen. De opdringerigheid van het ontwikkelingswerk valt in het niets vergeleken bij de enorme reusachtige overmacht waarmee ‘het geld’ nu de oorspronkelijke bewoners intimideert. Maar was de ‘verheffing’ die het ontwikkelingswerk wilde brengen ook in essentie niet gericht op het brengen van welvaart volgens onze definities? Was dat waar de lokale gemeenschap op zat te wachten? Ferrari stipt dit soort worstelingen aan. Hij beschrijft hoe het hem moeite kost om te blijven waarnemen wanneer er grove schendingen van het authentieke leven onder zijn ogen plaatsvinden. Als lezer vanuit je luie stoel, zou je actie willen voeren – voor de brute landrovers gaan liggen om ze tegen te houden. Maar daarmee maak je het te plat. De corrupte kolonialen betalen namelijk en de lokale inwoners denken met dat geld hun eigen lot te kunnen verbeteren. Het is goed dat Ferrari daar met inlevendheid over kan schrijven – het zou paternalistisch zijn er onmiddellijk over te oordelen. Maar lastig is het wel want onder zijn ogen ontvouwt zich een dystopisch scenario. E’boundja wordt onder de voet gelopen.

Misschien kan Noorderbreedte een debat organiseren tussen Victor Ferrari en Rutger Bregman. Want als er iets duidelijk wordt in deze mooie serie verhalen, dan is het dat niet alle mensen deugen. 

De onafwendbare ondergang van M’boundja, door Victor Ferrari, verscheen eind 2020. Het is te koop via de website van Ferrari.

Van den Bergh’s serie verscheen als fotoboek en is te koop via reinoutvandenbergh.nl.

.