How to lie with maps? Het is de titel van een publicatie die ik jaren geleden las. Liegen met kaarten klinkt als iets wat je bewust doet, maar eigenlijk kan het niet anders. De wereld is nu eenmaal te groot en te complex om op een vel papier te passen. Iedere kaart vereenvoudigt de werkelijkheid en zodra je gaat vereenvoudigen, maak je keuzes. Dat kaarten daarmee ook een instrument zijn om de werkelijkheid naar je eigen hand te zetten, is niets nieuws onder de zon. Maar wat dat precies betekent, drong pas later tot mij door.
Toen ik op de middelbare school voor het eerst deelnam aan een internationale jongerenuitwisseling en hoorde dat ik naar Denemarken zou gaan, pakte ik de atlas erbij. Enigszins teleurgesteld ontdekte ik dat Denemarken precies in de vouw van het kaartblad lag en ik dus niet kon zien waar mijn gastgezin woonde. Eenmaal daar vroegen ze mij om mijn woonplaats aan te wijzen op de kaart. Tot mijn verbazing lukte dát ook niet. In de Deense atlas lag Nederland in de vouw van het kaartblad. Bizar, dacht ik toen. Nederland ligt toch altijd linksboven, duidelijk in beeld?
Ik stond er niet meer bij stil, totdat ik jaren later een Braziliaanse atlas in handen kreeg en de wereldkaart er anders uitzag dan ik gewend was. Even moest ik zoeken naar wat ik precies zag. Toen drong tot mij door hoe sterk kaarten bepalen hoe wij naar de wereld kijken: door wat erop staat, welke namen worden gebruikt, waar grenzen zijn getrokken, en door het gekozen perspectief.
De wereldkaart waarmee velen van ons zijn opgegroeid, is gebaseerd op de Mercatorprojectie. Een knappe zestiende-eeuwse uitvinding, bedoeld voor zeevaarders. Handig voor navigatie, maar minder geschikt voor een eerlijk wereldbeeld. Hoe verder van de evenaar, hoe groter de landen lijken; Groenland lijkt even groot als Afrika terwijl het er in werkelijkheid ruim veertien keer in past. Toch werd deze projectie eeuwenlang als standaard voor onze wereldkaart gebruikt.
Hier komt nu verandering in. Vorige maand stemde de VN in met de invoering van een nieuwe wereldkaart waarop de verhoudingen tussen landen en continenten waarheidsgetrouwer zijn. De Equal Earth-kaart. In de VN-resolutie worden scholen, overheden en technologiebedrijven opgeroepen om in het vervolg deze Equal Earth-kaart te gebruiken.
Het lijkt iets kleins. Het zal oorlogen niet beëindigen en armoede niet oplossen. Toch hoop ik dat het leidt tot een andere kijk op de wereld. Want misschien, als we de wereld een beetje eerlijker weergeven, is dat ook een stap in de richting naar een wereld die eerlijker wordt behandeld. En wie weet is Groenland dan opeens een stuk minder interessant voor Trump.
