We zijn in Nederland gezegend met een winderige Noordzee. Er is ruimte om het aantal windparken op zee flink te laten groeien. Ook voor meer zonnepanelen is nog voldoende ruimte op niet-bezette daken. Meer energie uit wind en zon kan dus een belangrijk deel van de oplossing van het energievraagstuk zijn. In het debat duikt een andere oplossing ook steeds weer op: kernenergie. Al zo’n zestig jaar denken politici dat kernenergie de oplossing gaat worden. Nadelen van kernenergie worden in het debat onderkend, maar terzijde geschoven. ‘We kunnen nu eenmaal niet zonder’, is dan het weerwoord. De vraag is wat er waar is van deze stelling. En wegen de voordelen inderdaad op tegen de nadelen?
Kernernergie?
Eerst nog even de basis; wat is kernenergie ook alweer? Simpel gezegd, je schiet e…
We zijn in Nederland gezegend met een winderige Noordzee. Er is ruimte om het aantal windparken op zee flink te laten groeien. Ook voor meer zonnepanelen is nog voldoende ruimte op niet-bezette daken. Meer energie uit wind en zon kan dus een belangrijk deel van de oplossing van het energievraagstuk zijn. In het debat duikt een andere oplossing ook steeds weer op: kernenergie. Al zo’n zestig jaar denken politici dat kernenergie de oplossing gaat worden. Nadelen van kernenergie worden in het debat onderkend, maar terzijde geschoven. ‘We kunnen nu eenmaal niet zonder’, is dan het weerwoord. De vraag is wat er waar is van deze stelling. En wegen de voordelen inderdaad op tegen de nadelen?
Kernernergie?
Eerst nog even de basis; wat is kernenergie ook alweer? Simpel gezegd, je schiet een neutron – een heel klein deeltje van een atoomkern – op een uraniumatoom. Het uranium breekt vervolgens in kleinere stukjes uiteen en geeft een eigen neutron af. Daardoor kan weer een ander uraniumatoom worden geraakt, dat weer uiteenvalt, et cetera. Dat is de kettingreactie die in een kerncentrale op gang wordt gebracht. Bij dat proces komt heel veel hitte vrij, waardoor water in stoom verandert die een turbine aandrijft, en je hebt elektriciteit.
Zo simpel als het klinkt, kleeft er toch een flink aantal nadelen aan. Laten we maar eens beginnen met twee bezwaren die vaak worden beschouwd als de ‘klassieke’ tegenargumenten, namelijk wat betreft de veiligheid en het kernafval.
Risico’s
Een kerncentrale is in essentie geen veilige fabriek. In de reactorkern vindt de kernsplijting plaats en die moet zeer goed gecontroleerd worden. Er zijn inmiddels in de geschiedenis van zeventig jaar kernenergie al meerdere ongelukken gebeurd met ernstige gevolgen. Fukushima en Tsjernobyl zijn bij het grote publiek het bekendst. Bij beide ongelukken kwam zeer veel radioactiviteit vrij en moest een groot gebied voor lange tijd ontruimd worden. Voor duizenden mensen betekende het dat ze elders een bestaan moesten zien op te bouwen. Hun oude woongebieden liggen er nu verlaten bij. Je moet er niet aan denken dat er in een dichtbevolkt land als Nederland zo een groot ongeluk gebeurt. Er zijn daarom tal van veiligheidsmaatregelen ingebouwd. Maar het is net als bij vliegtuigen: vliegen is de laatste tientallen jaren veiliger geworden, maar er komen nog steeds ongelukken voor. Het blijft nu eenmaal mensenwerk en mensen maken fouten.
Kerncentrales geven bij het leveren van stroom geen CO₂-uitstoot, maar daarmee zijn ze nog niet ‘schoon’. Het kernafval dat wordt gevormd, blijft tot honderdduizenden jaren lang gevaarlijk voor mens en milieu. Na zeventig jaar commerciële kernenergie heeft vrijwel geen enkel land ter wereld een definitieve, werkende eindberging voor dit afval. In Finland hoopt men dit jaar te starten met de eindberging. In Nederland is de beslissing uitgesteld tot 2050. Dan wil de regering een oplossing hebben gevonden. Tot die tijd wordt het afval tijdelijk opgeslagen in de haven van Vlissingen. We zadelen hoe dan ook toekomstige generaties op met onze rommel.
Te duur en te laat
Omdat we in het tegengaan van klimaatverandering snel moeten handelen, is het slim om het klimaatbudget in te zetten voor maatregelen die op korte termijn veel effect hebben. Isolatie van woningen is zo’n effectieve inzet. Het kan relatief snel gedaan worden, scheelt direct veel CO₂-uitstoot en het helpt mensen ook nog eens aan lagere woonlasten.
In plaats daarvan wil de regering peperdure kerncentrales bouwen. Westerse atoomprojecten van de afgelopen decennia — zoals Flamanville in Frankrijk of Olkiluoto in Finland — laten allemaal hetzelfde patroon zien: grote vertragingen en kostenoverschrijdingen die oplopen tot miljarden euro’s. Een nieuwe grote kerncentrale heeft een bouwtijd van minimaal tien tot vijftien jaar. Tijdens die bouw wordt er geen CO₂-uitstoot bespaard. Er komt juist extra bij.
Daar staat tegenover dat de prijs van wind- en zonne-energie de afgelopen tien jaar spectaculair gekelderd is. Dat heeft ervoor gezorgd dat een kilowattuur zonne-energie goedkoper is geworden dan een kilowattuur die uit een kerncentrale komt.
Flexibiliteit
Een modern elektriciteitssysteem dat gebruikmaakt van verschillende energiebronnen vraagt om flexibiliteit; zon en wind leveren stroom op wisselende momenten. Zo’n systeem moet ervoor zorgen dat de stroomvoorziening stabiel blijft. Batterijen kunnen daar een belangrijke rol in spelen, want die kunnen snel een surplus aan stroom laden en zo nodig ook weer ontladen. Ook waterstof kan daarbij helpen.
Een kerncentrale is niet geschikt om deel uit te maken van een flexibel elektriciteitssysteem. Dat heeft in de eerste plaats met de techniek te maken. Het is simpelweg niet goed voor de veiligheid van een kerncentrale om doorlopend aan en uit, harder of zachter gezet te worden. Zowel uit het oogpunt van veiligheid als van rendement staat een kerncentrale het liefst op vol vermogen te draaien. Hierdoor passen kerncentrales slecht in een slim energiesysteem dat wordt gedomineerd door goedkope duurzame bronnen. Op zonnige of winderige dagen is de kans groot dat de dure kerncentrales op vol vermogen draaien, terwijl de goedkope windmolens en zonnepanelen uitgezet moeten worden om overbelasting van het net te voorkomen. Terwijl je dat het liefst andersom wilt hebben.
Voordelen
Zitten er dan helemaal geen voordelen aan kernenergie? In de discussie daarover worden er vaak twee genoemd: ruimte en leveringszekerheid.
Een kerncentrale zou weinig ruimte innemen; ideaal in ons kleine land, waar we vaak moeten woekeren met de beschikbare ruimte. In de praktijk zien we echter dat er nauwelijks geschikte locaties zijn voor nieuwe kerncentrales. Als een kerncentrale zo weinig ruimte inneemt, waarom komen we dan slechts met veel moeite tot vier locaties en blijken er aan alle vier tal van nadelen te kleven? Eind dit jaar wil de regering kiezen uit Terneuzen en de Eemshaven, wetende dat aan beide locaties grote nadelen zitten.
Een tweede aspect is het voordeel van de leveringszekerheid van kernenergie, omdat kerncentrales altijd zouden aanstaan. Dat idee heeft de afgelopen maanden een flinke knauw gekregen. In het binnenland blijken kerncentrales ’s zomers nauwelijks nog gekoeld te kunnen worden met rivierwater. De stand was veel te laag en het overgebleven water veel te warm om nog als koeling te kunnen dienen. Tot overmaat van ramp bleken kerncentrales aan de Franse kust stilgelegd te moeten worden, omdat kwallen de koelwaterinlaat blokkeerden. Ook bij de vermeende leveringszekerheid van kernenergie kun je dus je vraagtekens zetten.
Groningen
Tientallen jaren lang waren er in Nederland drie locaties gereserveerd voor de bouw van nieuwe kerncentrales: de Eemshaven, de Maasvlakte en bij Borssele. Het werden de drie ‘waarborgingslocaties’ genoemd. Gaandeweg de discussie over de aardbevingsschade en de stopzetting van de Groningse gaswinning, nam de Tweede Kamer echter een motie aan om de Eemshaven te schrappen van de lijst met waarborgingslocaties. De gedachte erachter was dat Groningen al genoeg ellende over zich heen had gekregen en niet ook nog eens een kerncentrale erbij zou moeten hebben. Toenmalig premier Rutte verklaarde tijdens de verkiezingscampagne van 2021 dat de Eemshavenlocatie definitief geschrapt zou worden.
‘Groningen wordt niet geholpen met een kerncentrale; zij wordt dwarsgezeten in haar groene ambities’
Daar kwam bij dat er inmiddels tal van andere plannen waren ontwikkeld voor de Eemshaven. Het zou een van de groene motoren van Nederland worden door de aanlanding van windenergie op zee en de grootschalige productie van groene waterstof. Ook stelt energiebeheerder TenneT dat de stroom van een kerncentrale alleen kan worden afgevoerd naar het achterland als de vraag ernaar sterk toeneemt. In Zeeland is al geopperd om er dan maar extra datacenters bij te bouwen! Groningen wordt niet geholpen met een kerncentrale; zij wordt dwarsgezeten in haar groene ambities.
En dan het koelwater: bij een keuze voor de Eemshaven zal dat in grote hoeveelheden uit de Waddenzee moeten komen. Het lozen van opgewarmd koelwater vormt een bedreiging voor het unieke, kwetsbare ecosysteem van de Waddenzee – een beschermd Unesco-werelderfgoed.
Ten slotte is Groningen inmiddels een aardbevingsgebied, met alle risico’s van dien. Het bouwen van een kerncentrale aan de rand ervan is geen goed idee en zal hoe dan ook leiden tot extra hoge kosten.
Is kernenergie nodig?
Iedereen is ervan overtuigd dat de komende jaren een ingrijpende energietransitie nodig is. Vrijwel alle scenario’s kennen varianten met en varianten zonder nieuwe kerncentrales. Die laatste tonen aan dat de energietransitie wel degelijk mogelijk is zonder kernenergie. Daarmee is het niet alleen overbodig in de Eemshaven. Ook voor de rest van Nederland geldt dat we de middelen en de tijd die nu aan kernenergie worden besteed, beter kunnen spenderen aan isolatie, veel meer wind- en zonne-energie, en opslagtechnieken zoals batterijen en waterstof.
Het Rijk moet de plannen voor de Eemshaven definitief schrappen. Laat Groningen de voorloper zijn in echt schone energie – met wind, zon en waterstof – en bespaar de provincie de financiële en maatschappelijke catastrofe die kernenergie heet.
