De Groninger ondergrond op de kaart zetten. Dat is de opdracht die Acker Stratingh in het begin van de negentiende eeuw kreeg. Hij maakte de eerste geologische kaart in Nederland en ontrafelde diverse geheimen achter de Groninger bodem, waaronder die van de wierden.

De Atlas van Acker Stratingh, geschreven door vertelt het verhaal over de ontstaanswijze van deze kaart en geeft inzicht in de kartering van de Groninger bodem, wierden en waterstaat in de periode 1825 tot 1839, met als kers op de taart de geologische kaart van Groningen uit 1837.

De maker van de atlas is archeoloog en emeritus hoogleraar Reinder Reinders. De auteur kon zich goed inleven omdat de maker van de geologische kaart, arts Gezowinus Acker Stratingh, minutieus beschreef wat hij deed.  Op een gedetailleerde wijze geeft de atlas inzicht in de ontstaanswijze van de geologische kaart, het reilen en zeilen tijdens de eerste verkenningen naar de Groninger wierden en de ontwikkeling van de allereerste (topografische) cartering in Nederland.

Het resultaat is een baanbrekende kleurrijke kaart ‘met aanduiding van de Grondsgesteldheid van den Waterstaat en vele, voor de Geschiedenis van haren bodem belangrijke bijzonderheden’  waarvan een prachtige reproductie is bijgevoegd bij de atlas.

Reinders plaatst de ontwikkeling van de geologische kaart van Groningen ook in een breder perspectief. Gedetailleerde topografische kaarten zoals we ze nu kennen waren er aan het begin van de negentiende eeuw  niet. De historische kaart van Beckeringh uit 1781, ook wel bekend als de Groninger borgenkaart, voldeed niet aan de eisen van Acker Stratingh. Daarom werd er tegelijkertijd met de ontwikkeling van de geologische kaart van een nieuwe en detailrijkere topografische kaart gemaakt.

In grofweg dezelfde periode speelde ook de vraag of de Groninger wierden van natuurlijke oorsprong zijn, of door mensen waren opgeworpen. In deze atlas worden resultaten van dat onderzoek belicht aan de hand van brieven en publicaties. Acker Stratingh en onderzoekscompagnon Rembertus Westerhof waren pioniers in het wierdenonderzoek. Ze schreven elkaar vele brieven. Reinders krijgt via die correspondentie ook de vinger achter meningsverschillen. Hij doorspekt zijn relaas met citaten waardoor de lezer zich kan laten meevoeren in de toenmalige dilemma’s.

Wie met huidige digitale geologische kaarten in de hand de kaart van Acker Stratingh bekijkt, zal verrast zijn door de accuratesse waarmee hij de ondergrond op schrift stelde. Daarbij geeft de atlas een prachtig inzicht in de ontwikkeling van de cartografie, het onderzoek naar de Groninger wierden en de totstandkoming van deze eerste geologische kaart in Nederland. De atlas is dan ook een must om te hebben als je op enigerwijze geïnteresseerd bent in het landschap, de geologie of archeologie van de provincie Groningen.

Tijdschrift Noorderbreedte mag één atlas verloten onder haar lezers. Geïnteresseerd? Stuur voor 24 oktober een mailtje met naam en adresgegevens naar redactie@noorderbreedte.nl