De herfst zit in de lucht. Je merkt het aan de kille ochtenden, het zachtere licht en de witte wieven. Ik geniet er volop van, na een zomer vol hitte, droogte en dorheid.
Bij het aanbreken van dit seizoen voel ik altijd een lichte opwinding omdat de herfststormen voor de deur staan. Afgelopen jaar waren het er drie, waaronder een relatief vroege op 15 september. Zo’n herfststorm aan het begin van het seizoen zorgt voor een uitdaging als de bomen nog volop in het blad staan. Ook bij ons in de straat, waar een rij majestueuze eikenbomen staat, is het dan spannend. Als flinke windvangers zorgen ze gegarandeerd voor ravage. Overal blad, eikels, afgewaaide takken en soms zelfs een omgewaaide boom. Zodra de wind is geluwd, verschijnen de opruimploegen met een ontembare en onnatuurlijke opruimdrang. Dat is op veel plekken zonde, want juist in die ravage schuilt een buitenkans voor de biodiversiteit.
Om de biodiversiteitscrisis te bezweren, wordt er wereldwijd gewerkt aan het toekennen van rechten aan de natuur, of – iets minder gewichtig – het geven van een stem aan de natuur. Het idee is dat ecosystemen, rivieren en zeeën zelf rechten krijgen en via een vertegenwoordiger kunnen meepraten over besluiten die hen aangaan. Zo is in Nederland de Ambassade van de Noordzee ermee bezig, onderzoekt een ander initiatief of de Waddenzee rechtspersoonlijkheid kan krijgen en heeft de gemeenteraad van Groningen een initiatiefvoorstel aangenomen om te onderzoeken hoe de natuur in Groningen een eigen stem kan krijgen. Mooie en belangrijke initiatieven, maar voor veel mensen ook een abstract concept. Als je kijkt naar de schaal en opzet ervan, snap ik dat wel.
Kleiner en tastbaarder maken helpt. Dan blijkt juist dat dichtbij huis de stem van de natuur verwelkt bij onze opruimdrift. In de gemiddelde gemeente krijgt biodiversiteit maar weinig kans zich spontaan te ontwikkelen. We blazen gevallen blad met een luidruchtige bladblazer weg, kortwieken tijdens Maai Mei Niet hele plantsoenen en ruimen omgewaaide bomen binnen no-time op. Dat lot wachtte ook de treurwilg die tijdens een herfststorm in 2023 sneuvelde in het Groningse Noorderplantsoen. Gelukkig stak bioloog Rick Middelbos daar een stokje voor, waardoor drie jaar later een “kasteel voor biodiversiteit” is ontstaan. Maar ook bij mij in de buurt tiert het leven inmiddels welig rond een boom die in de vijver is omgevallen. Het zijn de uitzonderingen op de regel.
Wat mij betreft geven we vanaf deze herfst elke omgevallen boom ook een recht (en een stem). Vraag je na elke storm af: wat heeft deze plek nu nodig? Zie de ‘ravage’ als uitgelezen kans om de lokale biodiversiteit te vergroten en haal het alleen weg als het echt niet anders kan. Dan is het stormseizoen een seizoen om nóg meer naar uit te kijken.
